Rozwój cywilizacji, zmiana stylu życia, zmiany klimatu i wiele innych czynników powodują, że dawne choroby zaczynają powracać (np. odra, gruźlica), pojawiają się nowe patogeny (np. wirus ptasiej grypy, wirus SARS, E. coli O104:H4) a choroby, których występowanie było ograniczone do pewnych obszarów zaczynają się rozprzestrzeniać.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobom zakaźnym są szczepienia. Dzięki nim można chronić się przed takimi chorobami jak odra, różyczka, świnka, krztusiec, ospa wietrzna, tężec, błonica, zapalenie wątroby typu A i B i wiele innych. Warto pamiętać, że szczepić można zarówno dzieci jak i dorosłych. Tylko część chorób objętych jest obowiązkowym kalendarzem szczepień. Jak pokazują doświadczenia innych krajów, zmniejszenie liczby zaszczepionych osób skutkuje powrotem epidemii tych chorób, czego przykładem jest obecna epidemia odry w Niemczech czy znaczący wzrost liczby zachorowań na krztusiec w Stanach Zjednoczonych i wielu krajach Europy. Sztandarowym przykładem epidemii, która rozwinęła się na skutek pojawienia się znacznej liczby osób  niezaszczepionych, jest epidemia błonicy w latach 90., która rozpoczęła się w krajach byłego ZSRR, gdzie po rozpadzie Związku Radzieckiego załamał się system szczepień, i dotknęła prawie całą Europę. W krajach byłego ZSRR odnotowano wtedy >150 000 zachorowań i >4500 zgonów.  Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że szczepienie ma na celu nie tylko ochronę jednostki, ale całej populacji. Jeżeli ponad 95% populacji jest zaszczepiona, to osoby, które nie mogą zostać zaszczepione np. z powodów medycznych, są również chronione w tej populacji. Niestety nie przeciw wszystkim chorobom zakaźnym są dostępne szczepionki.

Istotną grupę chorób zakaźnych występujących na terenie Polski stanowią choroby przenoszone przez kleszcze: borelioza, babeszjoza, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), tularemia, bartoneloza, anaplazmoza.  Ochrona przed nimi (z wyjątkiem KZM, przeciw któremu jest dostępna szczepionka) polega na ochronie przed ukąszeniami kleszczy. Kleszcze żyją głównie na obszarach lasów liściastych i mieszanych, obszarach trawiastych, w gęstych zaroślach, paprociach, a także w parkach miejskich i na obrzeżach osiedli mieszkaniowych otoczonych terenami zielonymi. Udając się w takie miejsca należy zakładać odzież z długimi rękawami i długimi nogawkami oraz wysokie buty.

Znaczną część odnotowywanych w kraju zakażeń stanowią zakażenia drogą pokarmową, takie jak salmonelozy, jersinioza, kampylobakterioza, lamblioza (gardioza), czerwonka i wiele innych. Kluczowe w ich zapobieganiu jest przestrzeganie zasad higieny, polegające m.in. na odpowiednio częstym i dokładnym myciu rąk, dokładnym myciu owoców i warzyw, przechowywaniu różnych produktów spożywczych w oddzielnych pojemnikach, we właściwej temperaturze, oraz przestrzeganie zasad rozdzielności produktów podczas przygotowywania posiłków.

Narastającym problemem w Polsce są choroby przenoszone drogą płciową, a wśród nich w szczególności kiła. W roku 2013 i 2014 odnotowano dwukrotnie większą liczbę zgłoszonych przypadków tej choroby w stosunku do lat poprzednich. Ryzyko zakażenia można zmniejszyć poprzez unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych, używanie zabezpieczeń mechanicznych, takich jak prezerwatywa, oraz wykonywanie badań diagnostycznych wykrywających ewentualne zakażenie lub nosicielstwo.

Oprócz samych chorób zakaźnych, poważnym problemem na całym świecie, w tym również w Polsce, jest narastająca oporność drobnoustrojów na stosowane leki. Dlatego konieczne jest bardzo racjonalne stosowanie antybiotyków, obejmujące m.in. nie stosowanie antybiotyków w przypadku zakażeń wirusowych, a w przypadku zakażeń bakteryjnych właściwy dobór leku przez lekarza i stosowanie odpowiednich dawek, przestrzegając zalecanych odstępów czasu pomiędzy dawkami oraz ich liczby.

Wyjeżdżając za granicę, szczególnie na tereny egzotyczne, trzeba również pamiętać o chorobach tam występujących. Warto wcześniej zasięgnąć porady lekarza chorób zakaźnych, odnośnie informacji jakie choroby występują na danym obszarze oraz jak się przed nimi chronić.
 

Przydatne linki:

 http://www.pzh.gov.pl/kleszcze/index.php

http://szczepienia.pzh.gov.pl/main.php

http://www.stophcv.pl/

http://www.szczepienia.gis.gov.pl/index.php/rodzice_i_opiekunowie/szczepienia_w_podrozach_zagranicznych