Polska jest krajem o niskiej prewalencji zakażeń HIV, co oznacza stabilną sytuację epidemiologiczną. Nie powinno to jednak usypiać naszej czujności, gdyż HIV i AIDS, a ostatnio także inne zakażenia przenoszone drogą płciową pozostają jednym z najważniejszych, odradzających się  problemów zdrowia publicznego i współczesnego świata w ogóle.

Zmieniający się styl, warunki życia i pracy, migracje ludności i obniżający się wiek inicjacji seksualnej, sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu się zakażeń przenoszonych drogą płciową w tym HIV .

Sezon urlopowy to czas podróży, poznawania nowych miejsc i ludzi. Dobry nastrój i rozluźnienie wakacyjne sprawia, że często nie zastanawiając się zbytnio, wchodzimy w nowe relacje, związki, także te intymne. O problemie zakażeń HIV słyszy się dziś jak gdyby coraz mniej, o innych zakażeniach przenoszonych drogą płciową prawie wcale. Niestety nie oznacza to, że te problemy zdrowotne należą już do przeszłości – wprost przeciwnie.

W kilku ostatnich latach odnotowuje się znaczący wzrost liczby zachorowań, m.in. na kiłę i rzeżączkę. Wprawdzie liczba zakażeń HIV pozostaje na podobnym poziomie: ok. 1300 zakażeń wykrywanych rocznie, ale  z całą pewnością wykrywane są nie wszystkie zakażenia do których dochodzi.

Zwykle osoby, które nie odnoszą ryzyka zakażenia do siebie czy swojego partnera seksualnego decydują się na wykonanie testu zbyt późno. Powoduje to, że mogą nieświadomie zakażać lub być zakażane przez swoich partnerów seksualnych. Im później wykryte zakażenie HIV, tym rokowania na wysoką efektywność terapii antyretrowirusowej mniejsze. W krajach, gdzie prowadzi się wiele badań, w tym zakrojone na szeroką skalę badania behawioralne, jak np. USA, naukowcy szacują, że źródłem  ok. 70 proc. nowych zakażeń HIV jest 20% osób, które nie wiedzą o swoim zakażeniu HIV i nieświadomie zakażają innych. Każda osoba zakażona HIV- kiedyś (niesłusznie) używało się słowa nosiciel – może być źródłem zakażenia, szczególnie jeśli o własnym zakażeniu po prostu nie wie.

Dlatego tak ważne jest wczesne wykrywanie zakażeń HIV, promowanie wykonywania badań w kierunku HIV, ale przede wszystkim świadomość ryzyka i wiedza o sytuacjach, które do niego prowadzą. 

Drogi zakażeń HIV są ściśle określone: istnieje ryzyko zakażenia poprzez kontakt seksualny: zarówno pomiędzy kobietą i mężczyzną (kontakt heteroseksualny), jak i pomiędzy osobami tej samej płci – znacznie częściej mężczyznami (kontakt homoseksualny). Do zakażenia może dojść poprzez stosowanie narkotyków w iniekcjach. Zdarzają się też tzw. zakażenia wertykalne, czyli przeniesienie HIV z matki na dziecko w czasie porodu lub – rzadziej – podczas ciąży. HIV występuje w dużych stężeniach w mleku kobiecym, dlatego kobietom zakażonym nie zaleca się karmienia piersią. Zgodnie z obowiązującym w naszym kraju prawodawstwem, lekarz prowadzący ciążę powinien zaoferować każdej kobiecie ciężarnej wykonanie testu w kierunku HIV a także konicznie badanie w kierunku kiły. W ostatnich latach dochodzi do niepokojąco wielu przypadków tzw. kiły wrodzonej u dzieci urodzonych przez matki, które nieświadome swojego zakażenia kiłą nie wykonały w ciąży badania. Gdyby je wykonały i przeszły odpowiednie leczenie, ich dzieci urodziłyby się zdrowe. Należy jednak podkreślić, że zwiększona liczba zakażeń, szczególnie kiłą, ma miejsce także w populacji wiekowej powyżej 55 roku życia. Nowoczesne technologie komunikacji, w tym Internet, sprzyjają nawiązywaniu często wielu relacji intymnych także przez osoby starsze.

Ryzyko zakażenia HIV istnieje także w czasie wykonywania wszystkich zabiegów, podczas których naruszona zostaje ciągłość skóry, a sprzęt, który został użyty, nie jest sterylny. Dotyczy to np. przekłuwania uszu lub innych części ciała, przyjmowania sterydów anabolicznych (!) czy innych  środków w iniekcji czy też wykonywania tatuażu z użyciem igieł. Warto podkreślić, że nadużywanie substancji zmieniających świadomość takich, jak alkohol czy środki odurzające, także zwiększa ryzyko zakażenia HIV, gdyż często sprzyja podejmowaniu ryzykownych kontaktów seksualnych.

Warto dodać, że w wielu sytuacjach życia codziennego nie ma ryzyka zakażenia HIV. Mieszkanie pod jednym dachem z osobą zakażoną oraz codzienne kontakty w pracy czy szkole nie stanowią żadnego zagrożenia. Komary oraz inne owady i zwierzęta nie przenoszą HIV.

Zakażenia HIV nie da się rozpoznać na podstawie czyjegoś wyglądu. Jedynym pewnym sposobem sprawdzenia, czy doszło do zakażenia jest wykonanie testu w kierunku HIV. Osoby u których wykryto zakażenie mają możliwość korzystania z Programu bezpłatnego leczenia ARV,  finansowanego z budżetu Ministra Zdrowia.

Wczesne wykrycie zakażenia, jest kwestią istotną, nie tylko z punktu widzenia wdrożenia terapii, ale i profilaktyki. Badanie to można wykonać w wielu miejscach, jednak szczególnie zalecamy wykonanie testu w jednym z 31 punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD) działających na terenie całego kraju. Test wykonuje się tam anonimowo i bezpłatnie. Informacja o tym systemie testowania znajduje się na stronie internetowej Krajowego Centrum ds. AIDS, agendy Ministra Zdrowia: www.aids.gov.pl . Poprzez tę stronę można także przejść do  zakładki Internetowej Poradni HIV/AIDS, gdzie istnieje możliwość zadania - także w sposób anonimowy -  drogą poczty elektronicznej dowolnego pytania w zakresie tematyki HIV/AIDS. Możliwe jest także uzyskanie odwiedzi na nurtujące nas pytania w bezpośredniej rozmowie telefonicznej ze specjalistami z Ogólnopolskiego Telefonu Zaufania, nr tel.: 801 888 448 (płatne za pierwszą minutę połączenia) lub 22 692 82 26. Osoby, które chcą obniżyć poziom niepewności, planują wykonanie testu lub poszukują pomocy w oszacowaniu ryzyka zakażenia HIV w kontekście sytuacji z przeszłości, zachęcamy do kontaktu telefonicznego i uzyskania informacji od profesjonalnego doradcy.