W młodości przeważa proces tworzenia się kości, a w starszym wieku resorpcja, czyli powolny, ale systematyczny zanik kości. O tym, w jakiej są kondycji, powiedzą badania.

Densytometria

Nowoczesna metoda badania gęstości mineralnej kości (Bone Mineral Density – BMD) stosowana jest od kilkunastu lat. BMD wykrywa chorobę osteoporozę, gdy nie daje jeszcze żadnych objawów. Wskazaniem do badania jest zagrożenie osteoporozą, stosowanie glukokortykosteroidów, chemioterapia z powodu białaczki. Badanie powinni też zrobić mężczyźni z niskim poziomem testosteronu.

Zasada działania wszystkich technik densytometrycznych jest podobna i polega na pomiarze ilości promieniowania rentgenowskiego, przechodzącego przez badane części szkieletu, a następnie przetworzeniu jej na dane liczbowe. Im cieńsze kości, tym więcej przeniknie przez nie promieni.

Najbardziej rozpowszechnione obecnie badanie gęstości kości nazywa się absorpcjometrią rentgenowską o podwójnej energii (DXA). Dzięki zastosowaniu specjalnych filtrów lub przez zasilanie lampy rtg zmiennym napięciem uzyskano w nich emisję promieniowania rentgenowskiego o dwóch energiach, w różnym stopniu pochłanianych przez tkanki. Komputerowa analiza pomiarów umożliwia obliczenie gęstości kości otoczonych mięśniami i tkanką tłuszczową. Za pomocą tej metody można zbadać odcinek lędźwiowy kręgosłupa, część kości udowej (w tym szyjkę kości udowej), kość promieniową oraz gęstość całego szkieletu. Badanie nie wymaga przygotowania. Trzeba położyć się w ubraniu na stole, nogi oprzeć na klocku, żeby kręgosłup w odcinku lędźwiowym lepiej przylegał do płaszczyzny stołu. Trwa to krótko, w niektórych aparatach nawet poniżej pół minuty. Jest bezbolesne i bezpieczne.

W badaniach BMD stan kości porównuje się za stanem kości przeciętnego człowieka między 30. a 45. rokiem życia. Następnie za pomocą punktacji określa się, jak mocne są kości w porównaniu z tym, co uważa się za normalną szczytową masę kostną, osiąganą zwykle w wieku 30-45 lat. Stopień utraty kości określa się za pomocą systemu klasyfikacyjnego opracowanego przez Światową Organizację Zdrowia. Wyniki badania należy pokazać lekarzowi, aby mógł podjąć decyzję o dalszym postępowaniu.

Jednoenergetyczna densytometria rentgenowska

Badanie pozwala na mierzenie gęstości jedynie tych kości, które są otoczone niewielką ilością tkanki tłuszczowej i mięśni, np. przedramienia. Za pomocą tej metody nie można dokonać pomiaru kości kręgosłupa i udowej, czyli tych, w których bardzo wcześnie dochodzi do ubytków masy kostnej i złamań. Dlatego jest stosowana rzadziej, głównie jako badanie przesiewowe.

Ilościowa tomografia komputerowa (QCT)

To modyfikacja konwencjonalnej tomografii komputerowej (TC). Polega na warstwowym prześwietlaniu szkieletu wiązką promieni rentgenowskich. Komputer mierzy ilość promieniowania pochłanianego przez cienkie warstwy tkanek kości i przetwarza obraz na diagramy i liczby. Badanie pozwala ocenić gęstość kości. Metoda zdaje egzamin zwłaszcza w wykrywaniu ubytku kości u kobiet po menopauzie, gdy deficyt dotyczy głównie kości gąbczastej.

Od niedawna stosowane są tomografy komputerowe przeznaczone specjalnie do badania gęstości kości przedramienia. Aparat taki umożliwia bardzo dokładny pomiar stanu kości.

Scyntygrafia  badanie izotopowe

Pozwala na precyzyjną ocenę kości i stawów. Jest to badanie izotopowe znaczy to tyle, że przed jego rozpoczęciem pacjentowi podaje się dożylnie (rzadziej doustnie lub wziewnie) niewielką dawkę izotopów promieniotwórczych (tzw. radioznaczników). Dawkę ustala lekarz, biorąc pod uwagę m.in. wagę chorego. Radioizotopy używane w badaniach scyntygraficznych emitują promieniowanie gamma. Dawka jest bezpieczna i nie większa niż ta, którą otrzymujemy podczas badań rentgenowskich. Izotopy stosowane w diagnostyce radioizotopowej są szybko wydalane z organizmu.

Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać, nie trzeba być na czczo i rozbierać się. Po przyjęciu izotopu pacjent musi się znaleźć przed specjalnym urządzeniem zwanym gammakamerą.

Scyntygrafię wykonuje się tylko na zlecenie lekarza. W przypadku kości badanie przeprowadza się, by sprawdzić, czy wystąpiły przerzuty nowotworowe, poszukać ognisk zapalnych w całym układzie kostnym, sprawdzić, czy stosowane leczenie jest skuteczne.

Po badaniu, które trwa kilkanaście minut, należy wypić ok. 1,5 litra wody, herbaty czy soku, by jak najszybciej wydalić wraz z moczem cały radioizotop.

RTG kości

Jest zwykle jednym z pierwszych badań wykonywanych u osoby, która skarży się na bóle kości i stawów. Nie pozwala na ocenę stopnia zaniku kości. Takie zmiany są widoczne dopiero wtedy, gdy zanik masy kostnej przekroczy 30 proc. Zwykle powodem robienia RTG jest podejrzenie pęknięcia lub złamania kości lub zwyrodnienia stawów.

Markery metabolizmu kostnego

To substancje wytwarzane w czasie budowania i niszczenia kości. Ich wysokie stężenie we krwi może, ale nie musi świadczyć o chorobie kości. Badania nie robi się u każdego. Na wynik mogą mieć wpływ: wiek, płeć, menopauza, złamania, ciąża, środki antykoncepcyjne, unieruchomienie, wysiłek fizyczny, leki, choroby, zawartość w organizmie wit. D, pory roku, dieta, rytm dzień-noc – najwyższy poziom jest w nocy, a najniższy po południu.

Morfologia krwi, OB, badanie ogólne moczu

Wykonuje się je rutynowo. Nieprawidłowe wyniki mogą wskazać choroby będące przyczyną zaburzeń mineralizacji kości, np. niewydolność nerek, cukrzycę.

Stężenie wapnia w surowicy

To najważniejsze badanie biochemiczne, ponieważ bez niego nie można rozpocząć leczenia osteoporozy za pomocą wapnia i wit. D. Niskie stężenie wapnia jest sygnałem do podania wapnia i wit. D przed rozpoczęciem terapii za pomocą bisfosfonianów.

Dobowa zbiórka moczu

Przez całą dobę oddaje się mocz do jednego pojemnika, następnie rano dokonuje się pomiaru jego objętości i odmierzenia 100 ml do analizy. Badanie pozwala określić stopień wydalania wapnia z moczem. Obserwując, jak zmienia się ta wartość, można kontrolować skuteczność kuracji preparatami wapnia i wit. D.