Wszczepienie endoprotezy wymaga zmiany trybu życia i przestrzegania zasad, które chronię endoprotezę przed uszkodzeniami.

Główni winowajcy

Już wiele razy podkreślaliśmy, że choroby zwyrodnieniowe mają wiele przyczyn. Na niektóre z nich, np. wady wrodzone nie mamy wpływu. Inne, choćby otyłość fundujemy sobie na własne życzenie. Konsekwencją jednych i drugich jest choroba, często prowadząca do inwalidztwa.

Głównymi sprawcami są:

  • Koksartroza - choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego. Przyczyną (aż 40 proc. przypadków) jest wada rozwojowa biodra w postaci zbyt płytkiej panewki w której porusza się głowa kości udowej. Gdy część głowy ześlizguje się poza panewkę, prowadzi to do stopniowego zniszczenia stawu. Sprzyjają jej zaburzenia gospodarki lipidowej (cholesterol, trójglicerydy), cukrzyca, alkoholizm, nadwaga, urazy i choroby biodra przebyte w dzieciństwie. Objawem zwyrodnienia biodra jest ból w pachwinie i biodrze przy wstawaniu i chodzeniu, często promieniujący do kolana (lub tylko tam odczuwany!), a także utykanie. Osoby mające takie dolegliwości muszą dbać o prawidłową wagę, wspierać i regularnie się gimnastykować, aby nie dopuścić do osłabienia czy zaniku mięśni. Pomocną jest również fizykoterapia. Leki przeciwbólowe powinny być przyjmowane tylko w przypadku nasilenia się dolegliwości. Zaawansowana koksartroza jest wskazaniem do wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego.
  • Gonartroza - choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych. Nieprawidłowe obciążenia stawu prowadzi do zniszczenia chrząstek oraz tworzenia się wyrostków kostnych. Objawem gonartrozy jest ból kolana odczuwany przy wstawaniu z krzesła, wchodzeniu lub schodzeniu ze schodów, a także po dłuższym chodzeniu. Ograniczenie zakresu ruchów w kolanie następuje później niż w przypadku zwyrodnienia stawu biodrowego. W gonartrozie pojawiają się natomiast obrzęki. Chorym ulgę przynosi fizykoterapia. Niesterydowe leki przeciwzapalne  powinny  być przyjmowane w okresach nasilenia dolegliwości bólowych. Korzystnie wpływa regularne przyjmowanie preparatów z glukozaminą (Artresan, Arthryl itp.), odżywiających chrząstkę stawową. W zaawansowanych przypadkach gonartrozy jedynym wyjściem bywa wszczepienie endoprotezy stawu.

Biodro do wymiany

Pierwsze panewki produkowano z polietylenu. Dziś coraz częściej używa się do tego tytanu. Polietylenowa pozostała tylko wewnętrzna wyściółka panewki. Głowę i trzpień endoprotez początkowo wykonywano ze stopu kobaltu, chromu, molibdenu i niklu. Ponieważ wiele osób jest uczulona na nikiel, zastąpiono go tytanem.

Innym materiałem stosowanym do budowy endoprotez jest tzw. ceramika korundowa. To materiał obojętny biologicznie i bardzo odporny na ścieranie. Początkowo z ceramiki budowano całe protezy, obecnie wykorzystuje się ją raczej tylko do wytwarzania główek. Na przestrzeni lat zmieniał się też sposób mocowania endoprotez. Początkowo były one przyklejane tzw. cementem kostnym. Niestety okazał się toksyczny, wydzielał szkodliwe dla organizmu związki, podnosił temperaturę i niszczył okoliczne tkanki. Zastąpił go cement akrylowy, który również nie jest pozbawiony wad.

Dlatego wymyślono tzw. protezy bez cementowe. Zewnętrzną powierzchnię endoprotez, czyli panewkę i trzpień pokrywa się tytanem i hydroksyapatytem - mineralnym składnikiem kości. Nieco chropowate, ale duże powierzchnie panewki i trzpienia umożliwiają wrastanie kości w endoprotezę dzięki czemu trzyma się ona jakby był przyklejona. O typie wszczepionej protezy przesądza charakter zmian w obrębie stawu, jakość tkanki kostnej i wiek chorego. Endoprotez nie powinno się stosować do momentu zakończenia okresu wzrostu.

Nowe kolano

Nieco rzadziej niż endoprotezy stawów biodrowych wszczepiane są protezy kolan. Staw kolanowy ze względu na skomplikowaną budowę i funkcje, jakie musi spełniać jest znacznie trudniejszy do odtworzenia niż staw biodrowy. Dlatego wciąż trwają prace nad idealną protezą. Najpełniej ruchy kolana odtwarzają tzw. protezy kłykciowe. Mając endoprotezę zawiasową można tylko zginać i prostować nogę.

Ortopedzi przestrzegają jednej zasady – im bardziej zniszczone kolano, tym mniej skomplikowana protezę można wszczepić. O rodzaju protezy decyduje lekarz, który bierze pod uwagę zniszczenie stawu. Sztuczny staw samodzielnie nie może się poruszać bez sprawnych mięśni. Dlatego też, gdy mięśnie zanikły lub chory cierpi na zaburzenia neurologiczne wszczepienie endoprotezy stawu kolanowego nie przyniesie oczekiwanych rezultatów.

Do produkcji protez stawu kolanowego używa się takich samych materiałów, jak do wytwarzania protez stawu biodrowego. Osadza się je za pomocą cementu akrylowego. Rzadziej wykorzystuje się technikę bezcementową.

Endoproteza rosnąca

Pierwszą w Polsce operację wszczepienia endoprotezy rosnącej nowego typu przeprowadzono pod koniec marca 2006 roku w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie, u chłopca cierpiącego na nowotwór kości.

Endoprotezy  rosnące  pozwalają uniknąć amputacji nogi zaatakowanej przez nowotwór. Dzięki nim chorą kość udową, piszczelową lub ramienną. Rosnąca endoproteza pozwala uniknąć ciągłych operacji związanych z rozwojem dziecka. Proteza jest wyposażona w silniczek, którym można sterować przez skórę. W miarę wzrostu dziecka kończyna może być wydłużana stosownie do potrzeb. Wydłużenie protezy o kilka milimetrów jest bezbolesne. Protezy poprzedniej generacji wydłużane były mechanicznie podczas operacji (tuleje rozkręcano specjalnym kluczem). Po zabiegu dziecko musiało przez co najmniej tydzień być w szpitalu.

Dzięki programowi finansowanemu przez Ministerstwo Zdrowia, co roku będzie można sfinansować około 50 zabiegów wszczepiania nowoczesnych rosnących endoprotez, czyli całkowicie zaspokoić potrzeby chorych w Polsce.