O urazach kolan i metodach leczenia rozmawiamy z ortopedą z Centrum Medycyny Sportowej w Warszawie.

Na jakie urazy są narażone stawy kolanowe?

Najczęściej występującym urazem kolana jest uraz skrętny, czyli sytuacja kiedy końce stawu (kość piszczelowa i udowa) przesuną się względem siebie i ustawią w niefizjologicznej pozycji. W czasie takiego urazu uszkodzeniu ulega łąkotka stawowa, więzadło krzyżowe oraz chrząstka stawowa. Łąkotka zwykle pęka. Objawia się to bólem, który nasila się przy prostowaniu i zginaniu kolana. Gdy łąkotka przesunie się w inne miejsce może zablokować staw, a więc nie możemy ani wyprostować, ani zgiąć kolana. W takiej sytuacji konieczna jest operacja. Jeżeli uszkodzenie polega tylko na pęknięciu łąkotki, pacjent odczuwa ból, który się nasila przy chodzeniu po schodach, kucaniu czy klękaniu. Pojawia się „klikanie” w kolanie, co jest skutkiem przemieszczania się fragmentu łąkotki. Takie urazy zszywa się. Gdy jest to niemożliwe, można wstawić implant. W naszej klinice korzystamy z dwóch rodzajów implantów – poliuretanowych i kolagenowych. Implanty to coś w rodzaju rusztowania, na którym organizm odbudowuje własne tkanki. Przy rozległych uszkodzeniach można też przeszczepić łąkotkę od dawcy. Jednak bardziej polecane jest wszczepianie implantów z biomateriałów.

Przy uszkodzeniu więzadeł, najczęściej urazowi ulegają więzadła krzyżowe przednie i tylne oraz poboczne. Objawy są tu znacznie dokuczliwsze. Na nodze nie można stanąć, pojawia się duży krwiak i silny ból. Uraz wymaga operacji. Przy uszkodzeniu chrząstki stawowej postępowanie jest inne. Przy świeżym urazie jedną z metod leczenia jest wykonanie maleńkich otworków (mikro-złamania) w kości pozbawionej chrząstki. Z otworków wylewa się krew i tworzy bliznę. Z czasem zmienia się ona w chrząstkę włóknistą, która – do pewnego stopnia – zastępuję naturalną chrząstkę. Przy dużych ubytkach stosuje się przeszczep chondrocytów. Zabieg polega na pobraniu od pacjenta fragmentu chrząstki, rozmnożeniu jej w warunkach laboratoryjnych i ponownym wstawieniu w miejsce, gdzie nie było chrząstki.

Szczególnym fragmentem naszych kolan są łąkotki. Dlaczego są takie ważne?

Łąkotka pełni bardzo ważną rolę w kolanie, ponieważ działa jak amortyzator. Pochłania energię, która działa na staw. A jest to niemała siła, bo podczas chodzenia w kolanie powstaje siła równa ośmiokrotności naszej wagi.

Dotychczas leczenie łąkotki polegało na jej zszyciu lub usunięciu oderwanych fragmentów. Teraz pojawiła się także inna możliwość?

To prawda. Jako pierwszy ośrodek w Polsce w 2007 roku zaczęliśmy stosować łąkotki kolagenowe. W tej chwili mamy do dyspozycji kolejny biomateriał. Jest zbudowany z poliuretanu. Jego zaletą jest m. in. to, że po operacji pacjent może szybciej rozpocząć rehabilitację. Najnowszy rodzaj implantu możemy łączyć z innymi technikami operacyjnymi, np. zmianą ustawienia osi kolana czy rekonstrukcją więzadeł.

Jak przeprowadza się taką operację?

Zabieg polega na endoskopowym wstawieniu implantu. Jego wielkość musimy dostosować do rozmiaru ubytku w łąkotce. Następnie implant jest docinany na miarę i wstawiany do stawu kolanowego. Teraz trzeba go umocować w stawie specjalnymi szwami, aby pozostał we właściwym miejscu. W ciągu kilkunastu godzin od operacji do implantu przecieka krew ze stawu kolanowego. Wraz z nią komórki wielopotencjalne, które potrafią zmienić się w komórki tworzące łąkotkę stawową.

Jakie korzyści daje wszczepienie implantu?

Są dwie podstawowe korzyści. Przede wszystkim znika ból. Ale o wiele większa korzyścią jest to, że unika się rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu kolana. Uszkodzenie łąkotki to najczęstsza przyczyna zmian zwyrodnieniowych kolana. W rok po operacji pacjent może wrócić do pełnej aktywności fizycznej, np. jazdy na nartach.

U kogo można przeprowadzić zabieg?

Wykonuje się je u pacjentów w każdym wieku. U młodych ludzi można je uznać za złoty standard. Zabieg chroni przed ponownymi operacjami a w przyszłości przed wstawieniem endoprotezy stawu kolanowego. U osób starszych, operacja też daje dobre efekty, bo chroni przed chorobą zwyrodnieniową. W zasadzie implant nie jest wskazany dla osób, które mają zmiany zwyrodnieniowe w kolanie. Ale nawet wtedy warto zrobić operację, bo ustępuje ból, a choroba zwyrodnieniowa wolniej się rozwija.