Recommendations on Rehabilitation Services for Persons with Multiple Sclerosis in Europe (2012) to publikacja powstała przy ścisłej współpracowały European MS Platform (EMSP) i Rehabilitation in MS (RIMS) w ramach Europejskiej Sieci na rzecz najlepszej praktyki klinicznej i Europejskiej Sieci Ośrodków SM-owych. Podstawowym założeniem tych wytycznych jest zapewnienie wszystkim pacjentom z SM w całej Europie równych praw i dostępu do leczenia oraz systemu opieki. Codzienna praktyka kliniczna także wskazuje na to, że pacjent z rozpoznaniem SM powinien być objęty opieką ośrodka rehabilitacyjnego, w którym specjalistyczny zespół dokonuje rozpoznania różnorodnych i indywidualnych jego potrzeb oraz oczekiwań. Bez względu jednak na liczbę specjalistów zaangażowanych w proces usprawniania, nie uzyskamy założonego celu bez aktywnej postawy pacjenta. Dlatego, także w kontekście rehabilitacji, konieczne jest prowadzenie odpowiedniej edukacji osoby z SM i jego rodziny, począwszy od momentu postawienia rozpoznania choroby.

Systematyczna aktywność

Podstawową zasadą rehabilitacji neurologicznej jest trening umiejętności, czyli postępowanie służące do odtworzenia zaburzonych czy utraconych funkcji. A to jest możliwe dzięki wykorzystaniu i wzmacnianiu procesów neuroplastyczności. Neuroplastyczność jest to zdolność komórek nerwowych do tworzenia nowych sieci połączeń z innymi neuronami i do regeneracji. Podstawą tego procesu naprawczego jest neurogeneza, czyli proces powstawania nowych komórek nerwowych, odbywający się nie tylko przed i po urodzeniu, ale w ciągu całego naszego życia. Doskonale obrazują to nowoczesne techniki z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego, które umożliwiają tzw. mapowanie mózgu i uwidacznianie tworzenia się połączeń nerwowych. Dane wynikające z szeregu badań jednoznacznie wskazują na konieczność prowadzenia systematycznej aktywności ruchowej i poznawczej począwszy od najwcześniejszego etapu stwardnienia rozsianego w celu modyfikowania przebiegu choroby.  Dla przykładu badanie przeprowadzone przez Schirmer’a i wsp. (Brain Pathol. Maj 2012) wykazało, że regeneracja nerwów jest większa we wczesnym okresie stwardnienia rozsianego niż w przypadku pourazowych uszkodzeń mózgu.

Podsumowując najważniejsze aspekty prowadzenia rehabilitacji chorych na SM:

1. Dostępne są dowody naukowe na neuroplastyczność u osób z SM i neuroplastyczność w przebiegu rehabilitacji pacjentów z tą chorobą.

2. Rehabilitacja powinna być integralną częścią postępowania terapeutycznego, a nie tylko elementem dodanym do leczenia farmakologicznego lub zalecanym, gdy nie ma możliwości jej zastosowania lub gdy występują istotna niepełnosprawność.

3. Rehabilitacja powinna być wczesna, powszechna, kompleksowa i ciągła. Ale to nie znaczy, że oparta na nieograniczonym, stałym dostępie do usług świadczonych przez placówki prowadzące terapię. Podstawę codziennego funkcjonowania pacjenta powinna stanowić jego codzienna, systematyczna aktywność poznawcza i ruchowa – okresowo modyfikowana wskazówkami profesjonalistów.