Depresja jest obecnie trzecią pod względem rozpowszechnienia chorobą. Przewiduje się, że do 2020 będzie drugą, po chorobach układu krążenia, przyczyną niepełnosprawności.  Przewlekły ból jest również bardzo częstym objawem. Ocenia się, że co czwarty mieszkaniec Europy cierpi z powodu przewlekłego bólu.  Przyczyną przewlekłego bólu są najczęściej stany zapalne, zwyrodnienie stawów, nowotwory oraz neuropatie. W tych przypadkach ból wywołują specyficzne zmiany chorobowe w narządach. Są też choroby, w których zmian takich nie stwierdzono, a ból jest ich głównym objawem. Ma on, zatem charakter „czynnościowy”, co oznacza, że przyczyną bólu jest niewłaściwe przetwarzanie bodźców czuciowych w mózgu. Do chorób takich zalicza się między innymi fibromialgię, napięciowe bóle głowy oraz depresję.

Objawy depresji

Do podstawowych objawów depresji, którą w klasyfikacji chorób psychicznych określa się, jako epizod depresyjny, zalicza się obniżenie nastroju, czyli uczucie smutku i przygnębienia. Stan ten towarzyszy choremu przez większość czasu w ciągu dnia i trwa kilka tygodni, a czasami wiele miesięcy. Chorzy skarżą się często na zobojętnienie emocjonalne, tj. niemożność odczuwania radości i innych pozytywnych emocji. Towarzyszy temu uczucie braku energii i trudności z mobilizacją do działania. W wyniki tego aktywność ruchowa w okresie depresji ulega zmniejszeniu. Druga grupa objawów to zaburzenia poznawcze, takie jak trudności w koncentracji uwagi oraz najczęściej przejściowe zaburzenia pamięci. Inne objawy to zaburzenia somatyczne. Chorzy na depresję często tracą łaknienie, skutkiem, czego jest utrata masy ciała. Większość pacjentów skarży się na zaburzenia snu, głównie w postaci wczesnego budzenia się i niemożności powtórnego zaśnięcia. Dość powszechne są także skargi na zaburzenia funkcjonowania układu krążenia czy przewodu pokarmowego. Wiele danych wskazuje także na bardzo częste występowanie objawów bólowych u chorych na depresję.

Ból w depresji

Wyniki licznych badań wykazały, że 40 proc. chorych w okresie epizodu depresyjnego zgłasza skargi na ból o różnej lokalizacji. U niektórych chorych ból w depresji jest objawem towarzyszących chorób somatycznych na przykład zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. U innych chorych nie można ustalić przyczyn bólu, bo wyniki badań są prawidłowe. Chorzy na depresję, którzy odczuwają ból, podczas wizyty lekarskiej w swych skargach koncentrują się na tych objawach, mniejszą wagę przywiązują natomiast do objawów podstawowych. Skutkiem tego jest skupienie lekarza pierwszego kontaktu, na tych objawach, przeprowadzenie stosownych badań i w przypadku niestwierdzenie odchyleń pod normy uznanie, że osoba jest zdrowa. Prowadzi to do częstego nierozpoznawania depresji, nie podejmowania leczenia oraz utrzymywania się uciążliwych objawów. Wykluczenie „podłoża somatycznego” objawów, czyli choroby somatycznej jest istotnym elementem postępowania diagnostycznego. Natomiast uznanie, że maja one podłoże „czynnościowe” powinno skłonić do poszukiwania przyczyn tych dolegliwości. Jedną z częstszych przyczyn bólu o charakterze czynnościowym jest depresja. Dlatego lekarz pierwszego kontaktu, a także pacjent powinni zastanowić się czy poza bólem, którego przyczyn nie udało się ustalić, występują również inne objawy depresji takie jak smutek, zmniejszenie energii, zobojętnienie i czy ból pojawił się w tym samym czasie, co pozostałe objawy. W przypadku potwierdzenia ich występowania warto skorzystać z konsultacji psychiatrycznej. Innym ważnym problemem w medycynie jest występowanie depresji u chorych z przewlekłym bólem, spowodowanym chorobami układu kostno-stawowego, nowotworami, czy chorobami neurologicznymi. U chorych, którzy cierpią z powodu przewlekłego bólu rozpowszechnienie depresji ocenia się na około 40 proc. Współwystępowanie bólu u chorych na depresję i depresji u chorych z przewlekłym bólem pogłębia cierpienie i niesprawność.

Leczenie bólu w depresji i depresji w chorobach przebiegających z bólem.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. imipramina i amitryptylina) zostały wprowadzone do leczenia depresji w latach 60. XX wieku. Okazało się, że leki te są pomocne także w leczeniu bólu o różnej etiologii i zostały uznane, jako leki wspomagające w leczeniu doznań bólowych. Także nowsze leki przeciwdepresyjne są przydatne w leczeniu bólu w depresji i depresji w chorobach przebiegających z bólem. Jeżeli ból jest objawem depresji to ustępowanie pod wpływem farmakoterapii jej podstawowych objawów wiąże się także z ustępowaniem dolegliwości bólowych. Ustąpienie depresji u chorych z przewlekłym bólem może spowodować zmniejszenie nasilenia bólu.