Ból jest sygnałem istniejącego zagrożenia.

Uczy, jakich potencjalnie niebezpiecznych sytuacji unikać, inicjuje naturalną reakcję ucieczki przed czynnikiem uszkadzającym lub naruszającym integralność żywego organizmu. Najczęściej występuje ból ostry, który związany jest zwykle z potencjalnym czy rzeczywistym uszkodzeniem ciała. Ból jest także naturalną konsekwencją zabiegu operacyjnego. Ból ostry pourazowy czy pooperacyjny zwykle łatwo poddaje się leczeniu farmakologicznemu, a naturalny proces gojenia tkanek sprawia, że ból znika w ciągu kilku lub kilkunastu dni. Jednakże w przypadku niewłaściwego leczenia przeciwbólowego dolegliwości mogą się utrzymywać dłużej, prowadząc do zmian w układzie nerwowym, zaburzając fizjologiczny proces nocycepcji i wówczas ból ostry może przejść w przewlekły.

Jak leczyć ból przewlekły?

Ból przewlekły ma zwykle złożony mechanizm powstawania (receptorowy i niereceptorowy), rozwija się, jeżeli doznania bólowe trwają zbyt długo i są bardzo silne, np. ból towarzyszący cho
robie nowotworowej, chorobie zwyrodnieniowej stawów, czy po amputacji kończyny. Ból przewlekły trwa pomimo wygojenia tkanek po urazie czy zabiegu operacyjnym i pomimo wyleczenia choroby podstawowej. Ból przestaje być sygnałem ostrzegawczym, a staje się źródłem cierpienia i jednocześnie czynnikiem obniżającym znacząco jakość życia człowieka. Ze względu na liczne objawy towarzyszące (obniżony nastrój, zaburzenia snu, zaburzenia apetytu, rozdrażnienie, lęk), ból przewlekły uznawany jest za chorobę samą w sobie, a w jego leczeniu zalecane jest postępowanie wielokierunkowe. Według danych epidemiologicznych przyjmuje się, że w Polsce około 27 proc. populacji dorosłych cierpi z powodu bólu przewlekłego o różnej przyczynie, podczas gdy średnia europejska to około 19 proc. Najczęściej ból przewlekły towarzyszy chorobie zwyrodnieniowej stawów, np. kręgosłupa, stawów kolanowych czy biodrowych. Może także wynikać z uszkodzenia układu nerwowego, np. po przebytym półpaścu – mówimy wówczas o bólu neuropatycznym. Częstość występowania bólu przewlekłego zdecydowanie wzrasta wraz z wiekiem – dotyczy nawet 55 proc. osób w wieku powyżej 85 lat.
Leczenie przyczynowe

W leczeniu bólu przewlekłego poszukujemy zawsze możliwości leczenia przyczynowego. Nie zawsze jest to możliwe. Podstawowym obowiązkiem wobec pacjenta jest uśmierzanie bólu i niesienie ulgi w cierpieniu. Ból przewlekły wymaga wielokierunkowego postępowania, obejmującego farmakoterapię, blokady terapeutyczne, zabiegi neurodestrukcyjne (termolezja), neuromodulację, rehabilitację, psychoterapię. Tak złożoną opiekę zapewniają specjalistyczne poradnie leczenia bólu, gdzie pacjenci korzystają z programu, którego efektem jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale także powrót do aktywności rodzinnej i społecznej. Podstawowe bariery utrudniające leczenie osób z bólem przewlekłym wydają się być bardzo podobne w krajach rozwiniętych i według IASP jest to głównie niedostateczne rozpoznawanie bólu przewlekłego, nieadekwatny dostęp do wielokierunkowego leczenia bólu, niewystarczająca wiedza pracowników ochrony zdrowia nt. diagnostyki i leczenia bólu, a także nieuznawanie medycyny bólu jako odrębnej specjalizacji medycznej. Nie da się wyeliminować bólu z życia człowieka, podstawowym zadaniem medycyny jest jednak obecnie takie postępowanie, by odczuwanie bólu nie powodowało niepotrzebnego cierpienia.