Objawy późnych dyskinez polegają na nieprawidłowych ruchach mimowolnych, które mogą dotyczyć mięśni twarzy, jamy ustnej, języka, kończyn, szyi i tułowia. Może to na przykład polegać na poruszaniu palcami, rękami, być widoczne dla otoczenia jako grymasy twarzy, mlaskanie, wysuwanie języka. Stres powoduje zwykle nasilenie tych objawów, natomiast ustępują one w czasie snu. Łagodne objawy dyskinez mogą długo pozostawać nie zauważone dla chorego i otoczenia. W ogóle objawy późnych dyskinez mogą falować, to znaczy na przemian nasilać się i zmniejszać. Jednak u części osób postępują i coraz bardziej się nasilają. Późne dyskinezy mogą w nasilonej formie powodować zaburzenia mowy, połykania, chodu i postawy. Czynnikiem ryzyka tego powikłania jest przede wszystkim stosowanie dużych dawek leków przeciwpsychotycznych, zwłaszcza leków „starszej generacji”. Także stosowanie kilku leków równocześnie – tak zwana politerapia, wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia późnych dyskinez. Uważa się, że stosowanie nowszych leków przeciwpsychotycznych nazywanych lekami „drugiej generacji”, niesie ze sobą mniejsze ryzyko występowania tego powikłania. Inne czynniki ryzyka to używanie alkoholu czy środków psychosty mulujących oraz uszkodzenie mózgu. Ryzyko wzrasta oczywiście z wiekiem i czasem trwania choroby. Chorzy na chorobę afektywną dwubiegunową mogą być nieco bardziej podatni na występowanie dyskinez niż chorzy na schizofrenię.

Jak często występują późne dyskinezy ?

Rozpowszechnienie późnych dyskinez u osób przewlekle leczonych może wynosić od kilku do kilkunastu procent. Podsumowanie różnych badań na ten temat opublikowane kilka lat temu szacowało, że wśród chorych z rozpoznaniem schizofrenii stwierdzono późne dyskinezy u 13,1 proc. leczonych lekami nowej generacji, zaś aż wśród 32,4 proc. wśród leczonych lekami klasycznymi. To było więcej niż wcześniej sądzono. Niektórzy badacze są zdania, że nie ma aż tak dużych różnic pomiędzy lekami starej i nowej generacji, zwłaszcza jeżeli leki starszej generacji nie są stosowane w wysokich dawkach.

Jak wygląda  leczenie?

Leczenie późnych dyskinez może być bardzo trudne, często nie można uzyskać ustąpienia tych objawów. Problem polega również na tym, że w przypadku większości chorych konieczne jest kontynuowanie leczenia choroby podstawowej lekiem przeciwpsychotycznym. Jeżeli więc pojawiają się objawy późnych dyskinez, rekomenduje się aby zmienić terapię na jeden z leków, który jest obarczony najmniejszym ryzykiem powodowania tego powikłania. Istnieją też inne możliwości objawowego leczenia dyskinez – nierefundowane w Polsce.

Jaki wpływ mają dyskinezy na aktywizację zawodową pacjentów?

Oczywiście obecność objawów dyskinez może w istotnym stopniu utrudniać aktywizację zawodową pacjentów. Widoczne ruchy mimowolne, nawet jeżeli nie wpływają istotnie na funkcjonowanie, mogą przyczyniać się do stygmatyzacji danej osoby – są po prostu dostrzegane przez osoby z otoczenia – jako objaw jakiegoś problemu „nerwowego”. Chory doświadczający dyskinez może się ich po prostu wstydzić, czuć zakłopotanie w sytuacjach społecznych. Niestety jeżeli objawy są bardziej nasilone, zaczynają wpływać na funkcjonowanie i to już może uniemożliwiać podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Ocenia się, że u około 1/5 osób objawy późnych dyskinez są tak nasilone, że w poważnym stopniu utrudniają nawet wykonywanie codziennych czynności.