Pracownik niepełnosprawny

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) powstał 25 lat temu. Jest instytucją gromadzącą środki na aktywizację zawodową i rehabilitację społeczną osób niepełnosprawnych. Roczny budżet PFRON to ok. 4,6 mld zł (2015), przy czym pieniądze te pochodzą przede wszystkim z obowiązkowych wpłat pracodawców, którzy nie wypełniają ustawowego obowiązku zatrudnienia 6 proc. osób niepełnosprawnych. W 2015 roku było to ok. 3,6 mld zł.

Z kolei największą pozycją wydatków PFRON są dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, wypłacane pracodawcom – w 2015 r. było to ponad 2,9 mld zł. Dane te pokazują, że głównym polem aktywności PFRON jest aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych. Trzeba też zwrócić uwagę na dwa ważne aspekty prawne:

– po pierwsze, Kodeks pracy zakazuje dyskryminacji pracowników ze względu m.in. na niepełnosprawność,

– po drugie, art. 23a ustawy o rehabilitacji (na podstawie której działa m.in. PFRON) mówi, że pracodawca jest zobowiązany zapewnić niezbędne racjonalne usprawnienia dla zatrudnionej osoby niepełnosprawnej. Owe niezbędne usprawnienia to konieczne w konkretnej sytuacji zmiany lub dostosowania do zgłoszonych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby.

To ważne przepisy. Wychodzą bowiem z założenia, że znakomita większość osób niepełnosprawnych może pracować – wymagają niekiedy przygotowania miejsca pracy.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że projektowanie stanowisk pracy zgodnie z zasadami ergonomii pozwala na zatrudnienie każdego bez względu na poziom niepełnosprawności.

W ramach jednego z projektów systemowych PFRON opracowano ramowe wytyczne do racjonalnego projektowania stanowisk pracy, czy szerzej – środowiska pracy osób niepełnosprawnych. Wytyczne te, przygotowane przez specjalistów Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, zostały nagrodzone m.in. Złotym Medalem tegorocznych Targów Poznańskich.

Korzyści z zatrudniania osób niepełnosprawnych

Polskie prawo przewiduje szereg form wsparcia dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne, przy czym większość z nich finansowana jest przez PFRON.

Najważniejszym jest dofinansowanie do wynagrodzeń. Co miesiąc ok. 24 000 pracodawców otrzymuje z PFRON dofinansowanie do wynagrodzeń dla łącznie blisko 250 000 niepełnosprawnych pracowników; ponadto ok. 23 000 osób niepełnosprawnych otrzymuje co miesiąc refundację składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne.

Pozostałe główne formy pomocy udzielane są za pośrednictwem Powiatowych Urzędów Pracy, które na ten cel otrzymują środki z PFRON. Pomoc ta obejmuje na przykład zwrot kosztów przystosowania lub wyposażenia stanowisk pracy dla nowozatrudnianych osób niepełnosprawnych; są to dwie różne formy pomocy, przy czym obie wymagają zawarcia umowy miedzy pracodawcą a samorządem, gdzie wskazana jest konkretna wysokość pomocy i inne warunki. W 2015 roku uruchomiono w ten sposób 1030 nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych. Wydano na ten cel ponad 35 mln zł.

Inne formy wsparcia pracodawców to dofinansowanie szkoleń czy kosztów zatrudnienia pracowników pomagających w pracy osobie niepełnosprawnej.

Istotna jest również pomoc dla aktywnych niepełnosprawnych – np. w postaci dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub rolniczej. W 2015 roku w ten sposób powstało kolejnych blisko 650 miejsc pracy (firm). Wydano na ten cel ponad 20 mln zł.

Działania PFRON

Aktywizacja osób niepełnosprawnych to cały szereg różnych działań. PFRON stara się włączyć w nie w jak najszerszym zakresie. W 2015 roku:

– ok. 17 000 osób uzyskało pomoc w likwidacji barier architektonicznych itp. w miejscu zamieszkania;

– blisko 205 000 osób uzyskało dofinansowanie do sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych.

Pomagamy również w podniesieniu kwalifikacji osób niepełnosprawnych. W 2015 roku z pomocy skorzystało blisko 19 000 studentów niepełnosprawnych; wydano na ten cel prawie 67 mln zł.

Wspieramy też bardzo różnorodne działania organizacji pozarządowych na rzecz różnych grup osób niepełnosprawnych. W 2015 roku dofinansowano łącznie 786 projektów organizacji. Wydano na ten cel przeszło 178 mln zł.

W dwóch ostatnich konkursach dotacyjnych wydano blisko 4 mln zł na projekty wprost dedykowane osobom z SM. Z naszych danych wynika, że wsparcie w ramach tych projektów uzyskało lub uzyskuje ponad 1 800 osób z SM.

Warto również zwrócić uwagę na projekt PFRON ”Wsparcie osób ze stwardnieniem rozsianym, w tym niepełnosprawnościami sprzężonymi na rynku pracy” realizowany w latach 2012-14 ze środków unijnych. Jego celem było przygotowanie grupy 800 osób z SM (w tym z niepełnosprawnościami sprzężonymi) do wejścia lub powrotu na rynek pracy oraz podjęcia lub kontynuowania nauki. Udział w projekcie wzięło łącznie ponad 1 400 osób (chorzy na SM i bliscy OSM). Realizowany był w partnerstwie z Oddziałem Łódzkim Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego i Fundacją im. bł. Anieli Salawy z Krakowa.