Ból ostry związany jest zwykle z potencjalnym, czy rzeczywistym uszkodzeniem ciała, jest także naturalną konsekwencją zabiegu operacyjnego. Ból taki może być skutecznie uśmierzany poprzez stosowanie leków przeciwbólowych i metod niefarmakologicznych, a prawo do ulgi w bólu jest zaliczane do podstawowych praw człowieka. W przypadku bólu pooperacyjnego, pourazowego, bólów kręgosłupa, czy bólu spowodowanego półpaścem, u niewielkiej części chorych może dochodzić po okresie bólu ostrego do powstania przetrwałego, przewlekłego zespołu bólowego. Ból przewlekły definiowany jest jako ból, który wykracza poza przewidywany okres zdrowienia i trwa dłużej niż trzy miesiące, co odnosi się do wszystkich rodzajów bólów pochodzenia nienowotworowego.

Ból przewlekły

Ból przewlekły ma złożony mechanizm powstawania. Rozwija się, gdy doznania bólowe trwają zbyt długo i są silne. Ból przewlekły jest chorobą niewidzialną. Ból taki traci ostrzegawczo-obronny charakter, staje się niezależnym zespołem chorobowym i źródłem cierpienia. U wszystkich cierpiących z powodu bólu przewlekłego dochodzi do pogorszenia jakości życia. Pojawia się depresyjny nastrój, zaburzenia snu, apetytu, rozdrażnienie. Większość chorych nie jest w stanie pracować zawodowo. W Polsce około 27 proc. populacji dorosłych cierpi z powodu bólu przewlekłego o różnej przyczynie, podczas gdy średnia europejska to około 19 proc. Świadomość potrzeby leczenia bólu przewlekłego, jako choroby samej w sobie, powoli, ale systematycznie rośnie, zarówno wśród chorych, lekarzy, decydentów w systemie ochrony zdrowia, jak i samych pacjentów. Najczęściej ból przewlekły towarzyszy chorobie zwyrodnieniowej stawów, np. kręgosłupa, stawów kolanowych, czy biodrowych. Może także wynikać z uszkodzenia układu nerwowego, np. po przebytym półpaścu – mówimy wówczas o bólu neuropatycznym. Dotyczy on ok. 6-8 proc. dorosłej populacji. Stosunkowo często występują także dolegliwości o typie bólu dysfunkcjonalnego, czynnościowego, który w głównej mierze wynika z nieprawidłowego działania naszych wewnętrznych układów przeciwbólowych. Takim zespołem bólowym jest np. fibromialgia, czy zespół jelita drażliwego.

Leczenie bólu

W leczeniu bólu przewlekłego poszukujemy zawsze możliwości leczenia przyczynowego. Nie zawsze jest to możliwe, ale podstawowym obowiązkiem wobec pacjenta jest uśmierzanie bólu i niesienie ulgi w cierpieniu. Ból przewlekły wymaga wielokierunkowego postępowania, obejmującego farmakoterapię, blokady terapeutyczne, zabiegi neurodestrukcyjne (termolezja), neuromodulację, programy rehabilitacyjne, psychoterapię. Postępowanie multimodalne zalecane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Badania Bólu, obejmuje swym zakresem nie tylko aspekt funkcjonowania fizycznego, lecz także funkcjonowania psychicznego i społecznego, ma poprawić jakość życia pacjentów, w tym także umożliwić powrót do pracy zawodowej. Tak złożoną opiekę zapewniają specjalistyczne poradnie leczenia bólu. W placówkach takich lekarz dokonuje kompleksowej oceny pacjenta, ocenia rodzaj bólu, aspekt emocjonalny, wpływ bólu na nastrój, sen i codzienne funkcjonowanie. Dodatkowo, w poradniach takich są zatrudnieni psycholodzy, co umożliwia zastosowanie metod psychoterapii w programie leczenia bólu. Pacjenci korzystają także z innych metod leczenia – także metod z zakresu medycyny komplementarnej i alternatywnej. U wybranych pacjentów stosowane są także metody inwazyjne – blokady, termolezje, kriolezje według wskazań. Pacjenci korzystają także z programów rehabilitacyjnych, których efektem jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale także powrót do aktywności rodzinnej i społecznej. Nie da się wyeliminować bólu z życia człowieka, ale podstawowym zadaniem medycyny jest obecnie takie postępowanie, by odczuwanie bólu nie powodowało niepotrzebnego cierpienia.