Szacuje się, że w 2035 roku liczba przypadków nowotworów wzrośnie z 14 mln do 24 mln rocznie. Jak się okazuje, my sami przyczyniamy się do pogorszenia tej sytuacji. Znaczna część z nas uważa, że winę za nowotwory ponoszą czynniki genetyczne. Owszem, mają one w tym swój udział. Jednak według Amerykańskiego Instytutu Badań Nad Rakiem geny odpowiadają za około 10-15 proc. zachorowań. Najczęstszą przyczyną (30-40 proc.) jest natomiast styl życia i odżywianie.

Otyłość nierozerwalnie związana jest z częstotliwością występowania nowotworów złośliwych. Trzeba zdać sobie sprawę, że celem walki z nią jest nie tylko wygląd, ale przede wszystkim zdrowie! Z otyłością nie wygramy, ale możemy nad nią zapanować – także po to, by ustrzec się m.in. nowotworów.

U kobiet z nadwagą obserwuje się znacznie większe predyspozycje do rozwoju hormonozależnego raka trzonu macicy niż u kobiet szczupłych. Zwiększa się także umieralność z jego powodu. Kobiety otyłe częściej chorują także na nowotwór sutka i jajnika, a przez predyspozycje do powstawania kamicy żółciowej, również na nowotwór pęcherzyka żółciowego. Natomiast otyli mężczyźni bardziej narażeni są na raka prostaty. To u nich odnotowuje się większą umieralność na tę chorobę, a także na nowotwory żołądka i jelita grubego.

Te dane są zatrważające, ale mają na celu uświadomienie zagrożeń, jakie niesie za sobą nadmiar kilogramów i niezdrowy styl życia. Poskromienie otyłości i dbałość o codzienny jadłospis to skuteczna profilaktyka antynowotworowa. Nie dopuśćmy więc do spełnienia prognoz WHO.

Dieta vs. wolne rodniki

Podstawą profilaktyki antyrakowej jest zachowywanie prawidłowej masy ciała oraz zbilansowana dieta. Tym, na co szczególnie powinniśmy zwracać uwagę komponując swój jadłospis są antyoksydanty obecne w niektórych produktach. W dużym uproszczeniu, antyoksydanty mają zdolność do niwelowania szkód wywoływanych w ludzkim organizmie przez wolne rodniki. Czym jednak one są i skąd się biorą?

Wolne rodniki powstają jako produkt uboczny przemian metabolicznych zachodzących w organizmie. Lecz ich powstawaniu sprzyja nie tylko ludzki metabolizm i układ odpornościowy, ale i nasze otoczenie – zanieczyszczenia powietrza, odpady toksyczne, pestycydy czy promienie słoneczne. Trzecim źródłem wolnych rodników są reakcje łańcuchowe zapoczątkowane przez inne rodniki. Jeśli uszkodzenia nagromadzą się w czasie, mogą doprowadzić do przedwczesnego starzenia oraz występowania wielu chorób – w tym też nowotworów. Szybkie tempo życia, stres, palenie papierosów czy alkohol tylko potęgują ten proces. Dlatego też zadbajmy o dietę neutralizującą działanie wolnych rodników.

Antyutleniacze – Twoi sprzymierzeńcy

Badania naukowe dowodzą, że regularne dostarczanie antyoksydantów ma właściwości blokujące i neutralizujące szkodliwe działanie wolnych rodników. Należą do nich: witamina E, C i A, kartenoidy (a- i b–karoten, likopen, luteina) a także ksantofile i polifenole. Ważną funkcję spełniają również przeciwutleniające mikroelementy, jak: selen, miedź, cynk i mangan.

Źródła antyutleniaczy

Po pierwsze – jedz warzywa i owoce. To nie tylko doskonałe źródło witamin, substancji mineralnych i błonnika pokarmowego, ale także przeciwutleniaczy. Ich największą ilość znajdziemy przede wszystkim w świeżych pomarańczowych, ciemnozielonych oraz ciemnoczerwonych owocach i warzywach.

Wiele warzyw obfituje w witaminy A, E oraz selen. Najwięcej karotenoidów występuje w czerwonej papryce, brokułach, dyni i sałacie. Do codziennej diety włączmy koniecznie czosnek, cebulę, natkę pietruszki i bazylię – to też bogate źródła związków o charakterze antyoksydacyjnym. Jeśli nie mamy dostępu do warzyw świeżych, ratujmy się mrożonkami. Proces mrożenia nie pozbawia bowiem warzyw ich właściwości antyoksydacyjnych.

Większość owoców charakteryzuje się wysoką zawartością witamin C, A, E. Najwięcej naturalnych przeciwutleniaczy dostarczą nam czarne porzeczki, cytrusy, jabłka, truskawki oraz maliny. Czerwona i pomarańczowa barwa owoców to zasługa karotenoidów, dlatego też jedząc owoce – wybierajmy właśnie tak zabarwione.

Po drugie – odstawmy rafinowane zboża i wybierajmy produkty pełnoziarniste. Pełne ziarna mają podobną zawartość przeciwutleniaczy, co owoce i warzywa.

Po trzecie – orzechy i nasiona. Największe dawki zdrowych składników takich jak witamina E i selen, znajdziemy w orzechach laskowych, włoskich i pistacjach.

Warto też wspomnieć o eliminacji soli. Jej nadużywanie może prowadzić do m.in. raka żołądka. By potrawy były zdrowe i smaczne, zamieńmy sól na zioła i naturalne przyprawy. Niezwykle wartościowa w odżywianiu antyrakowym jest np. kurkuma oraz imbir. Najbogatsze w przeciwutleniacze są natomiast przyprawy takie jak cynamon, oregano i goździki.

Praktyka przeciwnowotworowa to prowadzenie zdrowego trybu życia. Jedzmy prawidłowo, ruszajmy się, nie doprowadzajmy do otyłości lub nadwagi, ograniczmy picie alkoholu i zrezygnujmy z papierosów.


Konrad Gaca - ekspert ds. leczenia otyłości, specjalista żywieniowy, prezes Stowarzyszenia Zapobiegania Otyłości. Wykładowca zdrowia publicznego w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w Lublinie. Autor bestsellerowych książek „Moje odchudzanie", „Kuchnia Fit” i „Kuchnia Fit 2. Wspólne gotowanie”.