Polska rzeczywistość

Na świecie, co roku na raka szyjki macicy choruje około pół miliona kobiet, a ponad połowa z nich umiera. W skali globalnej jest to drugi najczęściej atakujący kobiety nowotwór. Aż 80% śmiertelnych przypadków zachorowań przypada na kraje rozwijające się w tym Polskę. Według statystyk Krajowego Rejestru Nowotworów odnotowuje się 13 przypadków raka szyjki macicy na 100 000 kobiet. Najwyższa zachorowalność na RSM występuje w województwie lubuskim, najniższa w opolskim. Najczęściej chorują i umierają kobiety w przedziale wiekowym 49-54, jednak w ostatnich latach odnotowano wzrost zachorowalności w grupie kobiet 
w wieku 35-44 lata. W Polsce współczynnik umieralności na raka szyjki macicy jest jednym z najwyższych w Europie – 7 ze 100 tys. chorych umiera, dla porównania 
w Finlandii są to mniej niż 2 kobiety.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)

Dotychczas zidentyfikowano ponad sto różnych typów wirusa HPV występujących u ludzi. Spośród wszystkich nowotworów związanych z infekcją HPV, ponad 93 proc. stanowi rak szyjki macicy. Wirus HPV ma wysoki potencjał zakaźny i jest jedną z najpowszechniej występujących na świecie chorób przenoszonych drogą płciową.

Profilaktyka pierwotna

Najskuteczniejszą formą profilaktyki są szczepienia. Każda aktywna seksualnie kobieta jest narażona na zakażenie wirusem HPV, warto zatem szczepić dziewczęta, które jeszcze nie podjęły inicjacji seksualnej. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Pediatryczne rekomendują populacyjne szczepienia dziewcząt w wieku 11-12 lat, uznając je za wskazane również w okresie 13-18 lat. W Polsce od kilku lat prowadzone są szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego 
w miastach i gminach, finansowane w 100 proc. przez jednostki samorządu terytorialnego. W 2010 roku zaszczepiono dziewczynki 
z niektórych roczników, zamieszkałe m.in. w Poznaniu, Wrocławiu, Zielonej Górze, Chełmie.

Profilaktyka wtórna

Szczepienie nie zwalnia jednak z konieczności przeprowadzania regularnych badań cytologicznych, podczas których pobierane zostają komórki nabłonka szyjki macicy. Jest to proste, bezbolesne badanie, które pozwala zdiagnozować stadia przednowotworowe oraz raka szyjki macicy. Populacyjny program profilaktyki i wczesnego wykrywania RSM gwarantuje bezpłatne badania cytologiczne dla każdej kobiety raz na trzy lata między 25. a 59. rokiem życia. Jednak w Polsce 70 proc. kobiet trafia do lekarza za późno, gdy choroba jest już rozwinięta. Zaledwie co czwarta kobieta zgłasza się na bezpłatne badania cytologiczne, choć dzięki nim, przeprowadzonym odpowiednio wcześnie udaje się skutecznie zapobiegać 60-80 proc. przypadków inwazyjnego raka szyjki macicy.