ak gruczołu krokowego (prostaty)

Rak gruczołu krokowego (prostaty, stercza) jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn. Pod względem zapadalności ustępuje jedynie nowotworowi płuca. W 2013 roku raka gruczołu krokowego rozpoznano u 12162 mężczyzn. Pod względem śmiertelności ustępuje nowotworowi płuca i jelita grubego. Z powodu raka prostaty w 2013 roku zmarło w Polsce 4281 mężczyzn.

Analiza danych epidemiologicznych wykazuje stopniowy wzrost zapadalności na raka prostaty i umieralności z jego powodu w Polsce w ostatnich dekadach, przy czym dynamika wzrostu umieralności jest mniejsza od dynamiki wzrostu zapadalności. Zasadniczymi czynnikami ryzyka rozwoju PCa są: wiek, rasa, czynniki genetyczne oraz czynniki środowiskowe. Znaczenie wieku jest wśród nich największe. To znaczy im mężczyzna jest starszy tym ryzyko zachorowania na raka stercza jest większe.

Rozwój raka prostaty jest na szczęście powolny. Od powstania w sterczu zmian przedrakowych do rozwinięcia się raka upływa wiele lat. Z kolei czas podwojenia masy pierwotnego ogniska raka wynosi około 4 lat.

Niestety rak prostaty ma charakter skąpoobjawowy. Tzn przez wiele lat może nie powodować żadnych objawów lub być przyczyną niewielkich dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych. Krwiomocz, zatrzymanie moczu, utrata masy ciała i inne bardziej nasilone dolegliwości są najczęściej spowodowane znacznym zaawansowaniem tego nowotworu.

Zasadniczą metodą rozpoznania raka gruczołu krokowego jest wielomiejscowa, przezodbytnicza biopsja wykonana pod kontrolą ultrasonografii lub rezonansu magnetycznego. Cechami, które sugerują możliwość istnienia raka oraz stanowią wskazanie do biopsji są: podwyższenie stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA – prostate specific antigen) oraz nieprawidłowości stwierdzone na podstawie badania stercza palcem przez odbytnicę (DRE – digital rectal examination). Coraz częściej w diagnostyce raka prostaty wykorzystujemy badania genetyczne (z moczu lub surowicy) oraz rezonans magnetyczny, który jest uważany obecnie za najbardziej dokłądne badanie obrazowe gruczołu krokowego.

Na podstawie powyższych badań urolog określa kliniczny stopień zaawansowania raka prostaty. W zależności od niego oraz preferencji i oczekiwań chorego podejmuje się decyzje dotyczące leczenia.

Metod leczenia raka prostaty jest dużo. Od aktywnego nadzoru, przez leczenie małoinwazyjne (HiFu) po leczenie operacyjne (otwarte, a coraz częściej laparoskopowe lub z użyciem robota) lub szeroko rozumianą radioterapię i kończąc na leczeniu systemowym (hormono lub chemioterapia).

Podobnie jak większości nowotworów tak i w tym przypadku im wcześniej rozpoznamy nowotwór tzn. w jego wczesnym stadium zaawansowania (kiedy dotyczy tylko gruczołu krokowego, kiedy nie nacieka innych narządów i/lub gdy nie mamy podejrzenia przerzutów do np. węzłów chłonnych) tym lepiej. Wczesne rozpoznanie raka gruczołu krokowego stwarza możliwość wyboru różnych, wspomnianych wcześniej, metod leczenia oraz zwiększa szansę na wyleczenie , a wyniki odległe rozpoznanego wcześnie nowotworu są bardzo dobre.

Najważniejszą rzeczą, dzięki której możemy wykryć chorobę na wczesnym etapie i zwiększyć szansę wyleczenia jest świadomość społeczna, że rak gruczołu krokowego może zagrozić zdrowiu i życiu mężczyzn oraz okresowe kontrole w poradniach, gabinetach urologicznych. Dopiero tam po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu (występowanie rodzinne tego nowotworu ma bardzo duże znaczenie) oraz wykonaniu podstawowych badań urolog podejmuje decyzje o dalszej diagnostyce.

ak jądra

Nowotwory jądra stanowią 1,6 proc. zachorowań na nowotwory złośliwe u mężczyzn. Rak jądra najczęściej występuje u młodych mężczyzn – między 20 a 44 rokiem życia. W 2010 roku nowotwór ten rozpoznano u 1094 mężczyzn w Polsce. Ryzyko zachorowania raka jądra gwałtownie wzrasta po 15 roku życia osiągając szczyt około 30 roku życia. Wśród młodych dorosłych tempo wzrostu zachorowalności jest najwyższe. Na świecie obserwuję się w ciągu ostatnich dekad ogólny wzrost zachorowalności na ten nowotwór.

Rak jądra był przyczyną zgonu 123 mężczyzn w 2010 roku.

Liczby te może nie są przerażające ale biorąc pod uwagę doskonałe wyniki leczenia tego nowotworu, pod warunkiem względnie wczesnego jego rozpoznania, wciąż dają dużo do myślenia.

Czynnikami ryzyka zachorowania na nowotwór jądra są: wnętrostwo i/lub spodziectwo (nie zstąpienie jąder/jądra do moszny i/lub nieprawidłowe ujście cewki moczowej na prąciu ), nowotwór jądra w wywiadzie, występowanie rodzinne.

Objawy są bardzo niespecyficzne (od pobolewania jądra, uczucia ciężkości moszny, zaczerwienienia skóry moszny) lub nie ma ich wcale. Bóle brzucha , powiększone węzły chłonne, bóle kostne, utrata masy ciała, duszność, kaszel, osłabienie świadczą o znacznym zawansowaniu choroby.

W przypadku nowotworu jądra (podobnie jak w raku piersi u kobiet) fundamentalne znaczenie w diagnostyce ma samokontrola. Samobadanie jest najprostszym, najtańszym i najlepszym narzędziem diagnostycznym. Powinno on być u mężczyzn rutynową częścią codziennej toalety. Uczucie ciężkości moszny, wyczuwalne guzek lub guz jądra powinny skłonić mężczyzn do kontroli urologicznej. Po przeprowadzeniu badania urolog decyduje o wykonaniu dalszych badań. W przypadku podejrzenia guza jądra badaniem pierwszego rzutu jest USG moszny i jamy brzusznej oraz oznaczenie markerów nowotworowych w surowicy (AFP, b-HCG, LDH). Jeżeli podejrzenie się potwierdzi to postępowaniem z wyboru jest usunięcie jądra i możliwie długiego odcinka powrózka nasiennego z dostępu przez kanał pachwinowy.

Dopiero po otrzymaniu wyniku badania histopatologicznego (informującego z jakim rodzajem nowotworu jądra mamy do czynienia) i rozszerzeniu diagnostyki obrazowej o tomografię komputerową jamy brzusznej i klatki piersiowej oraz dynamiki spadku stężenia markerów nowotworowych urolog z onkologiem ustalają stopień zaawansowania raka jądra. W zależności od niego planowane jest dalsze leczenie: aktywny nadzór, chemioterapia, radioterapia, leczenie operacyjne. Należy jednak dobitnie w tym miejscu podkreślić że rak jądra jest nowotworem bardzo dobrze poddającym się leczeniu (w szczególności chemio i/lub radioterapii). Rokowanie w przypadku tego nowotworu jest również bardzo dobre. 5 i więcej letnie przeżycia sięgają nawet 100 proc. Jest tylko jeden zasadniczy warunek – nowotwór musi zostać rozpoznany wcześnie, w początkowych stadiach zawansowania. A to w ogromnej mierze „pozostaje w rękach” mężczyzn.

Obydwa nowotwory: prostaty i jądra, bardzo dobrze poddają się leczeniu zapewniając dobre rokowanie. Jest tylko jeden warunek, o którym powinni pamiętać mężczyźni – wczesne rozpoznanie poprzez okresowe kontrole u urologa (prostata) i samobadania (jądra).