Każdy z nas chciałby jak najdłużej cieszyć się zdrowiem i dobrą kondycją. Niestety często okazuje się, iż kolejna rutynowa wizyta lekarska zakończona jest postawieniem rozpoznania nadciśnienia tętniczego. W takich chwilach większość osób czuje się  przytłoczona nowymi informacjami na temat choroby, a także koniecznością wprowadzenia zmian w codziennych przyzwyczajeniach, oraz rozpoczęcia systematycznego leczenia. Jest to jeden z powodów niepokojąco niskiej skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego w Polsce (26 proc., według badania NATPOL 2011).

Jakie mogą być przyczyny niskiej skuteczności leczenia?

Osoba z nadciśnieniem tętniczym w Polsce, do dobrej kontroli wartości ciśnienia wymaga stosowania średnio nieco powyżej dwóch leków. Często w chwili rozpoznania z uwagi na  wysokie wartości ciśnienia i ryzyko kardiologiczne pacjent na pierwszej wizycie otrzymuje dwa preparaty oraz lek obniżający stężenie cholesterolu czy aspirynę. Rutynowo zaleca się optymalizację diety, zwiększenie regularnego wysiłku fizycznego, jednocześnie zakazując pacjentom palenie tytoniu.  Zdarza się, iż zalecenia lekarskie są w sprzeczności z dotychczasowymi poglądami pacjenta, czy też stanowią dla niego zupełną nowość.

W prowadzonych badaniach jedynie 60 proc. pacjentów rozpoczynających terapię kontynuowało ją po roku. Do najczęstszych przyczyn przerywania leczenia zaliczono brak motywacji do kontynuowania terapii oraz niedostateczną ilość informacji na temat istoty choroby oraz metod leczenia. Do znacznie rzadszych przyczyn zaliczono działania niepożądane leków.

Jakie są konsekwencje nieprzestrzegania zaleceń  lekarskich?

Przez oczywistą niską skuteczność leczenia, nie przestrzeganie zaleceń lekarskich może powodować utratę motywacji pacjenta do leczenia, podważenie zaufania do służby zdrowia, zniechęcenie do wizyt lekarskich i co za tym idzie dalsze pogorszenie zdrowia z powodu występowania nieodwracalnych powikłań nadciśnienia.

Brak efektów leczenia zmusza lekarza w czasie wizyt kontrolnych do zwiększenia liczby leków lub ich dawek w celu osiągnięcia zakładanego celu terapeutycznego – i dalej zwiększenie poczucia choroby u pacjenta i ryzyka działań niepożądanych.

Nieregularne przyjmowanie leków – tzw. „wakacje terapeutyczne”, powoduje wahania stężenia leków w surowicy i nie tylko brak stabilnego efektu terapeutycznego ale również zwiększenie ryzyka występowania działań niepożądanych preparatów. Zmieniające się stężenia leków mogą również zwiększać prawdopodobieństwo występowania rzadkich interakcji lekowych, a w przypadkach „nadrabiania” dawek  opuszczonych - objawów zatrucia.

Samodzielne modyfikacje sposobów przyjmowania leków mogą również powodować częstszą potrzebę korzystania z doraźnej pomocy lekarskiej. Celem postępowania doraźnego jest szybkie zmniejszenie objawów, czy dolegliwości z jakimi boryka się pacjent, a leki stosowane w takich sytuacjach często nie mają optymalnego profilu do stosowania przewlekłego.

Jak można poprawić współpracę i skuteczność leczenia?

Poprawę skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego osiągnąć można wieloma metodami. Najbardziej skuteczną wydaje się polepszenie współpracy i przepływu informacji pomiędzy pacjentem, lekarzem oraz innym pracownikami służby zdrowia  tj. pielęgniarkami, farmaceutami, rehabilitantami czy pracownikami socjalnymi. Przystępna pisemna informacja o schemacie przyjmowania leków, potencjalnych działaniach niepożądanych, interakcjach czy nt. postępowania w sytuacjach nagłych może znacznie zwiększyć motywacje pacjentów. Ponadto swobodny dostęp do pielęgniarki czy pracownika socjalnego zwiększa poczucie bezpieczeństwa osób leczonych.

Również nauka samokontroli ciśnienia tętniczego poprzez wgląd w skuteczność terapii jest pomocna w szybkim osiąganiu celów terapeutycznych. Cele te znacznie łatwiej osiągać także dzięki zastosowaniu leków złożonych. Poprzez zmniejszenie liczby przyjmowanych tabletek oraz ustalenie niezmiennych dawek przyjmowanych leków skuteczność leczenia znacznie rośnie. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt zmniejszenia poczucia choroby u pacjentów, bez kompromisu w stosunku do liczby przyjmowanych substancji aktywnych, oraz ograniczenie możliwości samodzielnego modyfikowania schematów terapeutycznych przez chorych. Leki złożone skomponowane są zgodnie zasadami wyboru optymalnego połączenia przy zminimalizowanym ryzyku wstępowania działań niepożądanych. Kolejnym sposobem może być zapewnienie pacjentom dostępu do rzetelnej i dostosowanej dla osób bez wykształcenia medycznego, informacji na temat choroby. W dobie Internetu najbardziej dostępne wydają się być strony dla pacjentów tworzone przez towarzystwa medyczne, wydawnictwa specjalistyczne czy stowarzyszenia pacjentów. W każdym przypadku należy  zwrócić uwagę na źródło podawanych informacji.

Oczywiście leczenie schorzenia przewlekłego jakim jest nadciśnienie tętnicze jest procesem długotrwałym  i podlegającym dynamicznym zmianom. Warto jednak zadbać o poprawę jego skuteczności w dobie efektywnych i bezpiecznych leków obniżających ciśnienie tętnicze, wiarygodnych źródeł informacji i coraz większego zaangażowania całych „zespołów terapeutycznych”. Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego jest jedyną metodą zapobiegania jego powikłaniom jak niewydolność serca czy udary mózgu.