Idea pakietu powstała na skutek kumulacji problemów, takich jak: zwiększająca się z roku na rok zapadalność na choroby nowotworowe wśród Polaków (ponad 152 tys. zachorowań w 2012 roku – dane Krajowego Rejestru Nowotworów), wielomiesięczne oczekiwanie na diagnozę oraz trudności w dostępie i brak koordynacji procesu leczenia. Według Szymona Chrostowskiego, Prezesa Polskiej Koalicji Onkologicznych: „Wprowadzone zmiany oznaczają, że choroby nowotworowe uznano wreszcie za bezpośrednio zagrażające życiu, wymagające szybkiej diagnostyki i terapii. Integracja środowiska pacjentów onkologicznych i podjęcie wspólnych działań ze wszystkimi interesariuszami, umożliwiły uruchomienie procesu, który ma na celu zahamowanie wzrastającego trendu zachorowalności na choroby onkologiczne w Polsce”.

Pakiet onkologiczny, którego zapisy obowiązują od 1 stycznia 2015 roku, obejmuje przede wszystkim szybką terapię onkologiczną, na którą składają się trzy etapy:

  • Diagnostyka przebiegająca na dwóch poziomach: lekarza rodzinnego (wczesna diagnostyka) i specjalisty (diagnostyka pogłębiona):
  • Wczesna diagnostyka: wprowadzone zmiany systemowe pozwalają lekarzom rodzinnym (Podstawowej Opieki Zdrowotnej, POZ) zlecać więcej badań m.in. hematologicznych, biochemicznych i immunochemicznych z surowicy krwi, a także badań elektrokardiograficznych, ultrasonograficznych i spirometrycznych. Poszerzone możliwości diagnostyki pozwalają zwiększyć szanse na szybsze wykrycie ewentualnych zmian nowotworowych. Jeśli lekarz rodzinny, na podstawie wykonanych badań, uzna że skierowanie pacjenta do specjalisty jest konieczne, czas oczekiwania na tę wizytę może wynosić maksymalnie 2 tygodnie - jest to jeden z warunków dodatkowego finansowania lekarzy rodzinnych w ramach szybkiej terapii onkologicznej. Przy skierowaniu do lekarza specjalisty, pacjent otrzymuje od lekarza rodzinnego kartę pacjenta onkologicznego uprawniającą go do leczenia bez limitów w określonych terminach. Daje ona prawo do szybkiego dostępu do właściwego specjalisty. Karta jest własnością pacjenta i skierowaniem, dokumentującym jednocześnie cały proces diagnostyki i leczenia, aż do momentu powrotu pacjenta do lekarza rodzinnego, po zakończeniu leczenia. Etap wczesnej diagnostyki (potwierdzenie bądź wykluczenie nowotworu) nie powinien trwać dłużej niż 2 tygodnie.
  • Diagnostyka pogłębiona - jej celem jest określenie rodzaju wykrytego nowotworu, stopnia zaawansowania, liczby i miejsc ewentualnych przerzutów; uzyskanie tej wiedzy nie powinno przekroczyć 2 tygodni (dotrzymanie tych terminów jest warunkiem dodatkowego finansowania lekarzy specjalistów w ramach szybkiej terapii onkologicznej).

Skoordynowane leczenie pacjenta z chorobą onkologiczną, w ramach sieci diagnostyczno-terapeutycznej (kompleksowej opieki i szybkiej terapii).  Lekarz specjalista kieruje pacjenta ze zdiagnozowanym nowotworem do tzw. konsylium, właściwego dla danego rodzaju nowotworu; wybór miejsca leczenia zależy od pacjenta.

Konsylium, w którego skład wchodzi m.in. onkolog kliniczny, radioterapeuta, chirurg, radiolog, psycholog i pielęgniarka bądź inny pracownik medyczny, decyduje o sposobie i harmonogramie leczenia oraz wybiera osobę nadzorującą cały proces leczenia, tzw. koordynatora. Koordynator nie musi być lekarzem, ale musi być członkiem konsylium. Prowadzi pacjenta aż do zakończenia jego leczenia w obrębie sieci diagnostyczno-terapeutycznej. Terapia powinna być rozpoczęta najpóźniej 3 tygodni po postawieniu diagnozy - jest to warunek dodatkowego finansowania w szybkiej terapii onkologicznej.

Monitoring po zakończonym leczeniu onkologicznym. Po zakończeniu leczenia koordynator przekazuje pacjenta pod opiekę specjalisty, odpowiedzialnego za wstępną diagnostykę. Jeśli wyniki badań nie wykazują pogorszenia stanu zdrowia, pacjent - z programem stałej opieki długofalowej - kierowany jest do lekarza rodzinnego, który staje się ponownie dla pacjenta lekarzem prowadzącym.

Szymon Chrostowski uważa, że „Wprowadzenie pakietu onkologicznego przynosi korzyści zarówno pacjentom, jak i dla całego systemu. Oznacza bowiem skrócenie kolejek, wprowadzenie szybkiej diagnostyki i kompleksowej terapii, uporządkowanie procesu leczenia od momentu rozpoznania choroby nowotworowej. Tym samym, dzięki wprowadzonym rozwiązaniom można się spodziewać zmniejszenia śmiertelności wśród pacjentów onkologicznych. Obniżą się też indywidualne, jak i społeczne koszty leczenie, dzięki wykryciu choroby w jej wczesnym stadium”.