W krajach uprzemysłowionych jest najczęstszą przyczyną nieodwracalnej, praktycznej utraty wzroku u osób po 50. roku życia aczkolwiek granica wieku zaczyna się obniżać gdyż objawy chorobowe o typie AMD zaczynają występować u osób przekraczających próg czterdziestego roku życia. AMD występuje w dwóch postaciach: suchej (zanikowa) i wysiękowej (mokra/neowaskularna). Tę ostatnią można jeszcze podzielić na wysiękowo – krwotoczną (najcięższą) – powodująca prawie lub całkowitą ślepotę oka. Postać sucha jest zdecydowanie częstsza, gdyż stanowi około 85 proc. wszystkich chorych na AMD, ma też łagodniejszy i wolniejszy przebieg. Zwana jest również zanikową, ponieważ charakteryzuje się obumieraniem fotoreceptorów, co stopniowo prowadzi do pogorszenia się widzenia centralnego, a nawet do jego utraty. Postać wysiękowa jest zdecydowanie rzadsza, niemniej jednak bardziej agresywna i poważniejsza w skutkach, co do możliwości utraty czynności wzrokowej. Powodują ją nowe patologiczne, czyli źle zbudowane, naczynia krwionośne tworzone w przestrzeni podsiatkówkowej oka i charakteryzuje je wzmożona skłonność do przeciekania i pękania. Znacząca utrata wzroku w tej odmianie AMD może nastąpić w ciągu kilku dni lub tygodni. Natomiast najcięższa, czyli postać wysiękowo-krwotoczna charakteryzuje się masywnym wylewem krwi do przestrzeni podsiatkówkowej z pękniętych patologicznych naczyń, który odwarstwia siatkówkę w biegunie tylnym. Najgorzej rokuje u pacjentów przyjmujących leki przeciwkrzepliwe, gdyż mechanizmy hamujące krwawienie są znacznie upośledzone i w efekcie powoduje to duże nagromadzenie krwi w przestrzeni podsiatkówkowej, wtórnie ją odwarstwiając i powodując nawet całkowitą utratę widzenia.

Co powinno zwrócić naszą uwagę i zmotywować do wizyty specjalisty? Jakie są objawy suchej, a jakie mokrej odmiany AMD?

Abyśmy mogli sami zauważyć już nawet wczesne objawy choroby ważne jest aby rozdzielić widzenie obu oczne tzn. zasłonić jedno z oczu i tylko jednym okiem popatrzeć na otaczający nas świat. Gdyż zmiany chorobowe zaczynają się bardzo subtelnie, najczęściej w jednym oku. Pierwszymi objawami mogącymi świadczyć o rozwijającym się AMD jest zniekształcenie oglądanego obrazu (metamorfopsje). Proste linie zaczynają falować, litery stają się wygięte i zdeformowane. Pojawiają się trudności w czytaniu, w pracach precyzyjnych, wymagających widzenia stereoskopowego – przestrzennego, problemy z widzeniem centralnym (szara plama na środku pola widzenia), a krawędzie oglądanych przedmiotów stają się rozmyte, nieostre. Mogą pojawić się również trudności w rozpoznawaniu kolorów. Postać sucha w około 10-15 proc. przypadków może przejść w formę wysiękową. Nie ma jednoznacznych objawów mogących w początkowej fazie choroby rozróżnić obie formy AMD. Na pewno postać wysiękowa jest postacią zdecydowanie bardziej agresywną i bardzo szybko i burzliwiej objawia się wspominanymi wcześniej metamorfopsjami. W krótkim czasie zabiera znaczną część widzenia centralnego.

Stwierdzono u mnie zwyrodnienie plamki. Dlaczego tak ważne jest regularne wykonywanie testu Amslera i testu „czytanego”?

Test Amslera jest najczulszym testem, który możemy wykonać w warunkach domowych samemu i daje nam możliwość odpowiedzi na pytanie: czy plamka siatkówki oka funkcjonuje u nas w sposób prawidłowy. Wszystkie zmiany chorobowe dotykające części centralnej siatkówki, czyli tzw. Plamki, objawiają się metamorfopsajmi. Czyli nie tylko AMD może dawać takie objawy, lecz również inne choroby plamki, takie jak: obrzęk plamki, otwór w plamce, błona nasiatkówkowa regionu bieguna tylnego.

Test Amslera polega na tym, iż na środku kartki w czarną kratkę, na skrzyżowaniu linii, umieszczamy kropkę. Badana osoba trzyma kartkę w odległości 30-40 cm od oczu. Jeśli używa okularów do czytania, powinna je założyć. Następnie zasłania jedno oko, a drugim patrzy na centralną kropkę. Następnie robi to samo, zasłaniając drugie oko. Jeśli badany zauważy jakiekolwiek zmiany w postrzeganiu linii prostych, powinien zgłosić się do okulisty. Wykonanie takiego testu daje nam możliwość szybkiej diagnozy czy część centralna siatkówki – plamka, funkcjonuje w sposób nienaganny. Jeśli pojawiają się w teście zniekształcenia to świadczy o konieczności niezwłocznej porady u specjalisty. 

Czy postać sucha zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem może przejść w postać wysiękową?

Jak już wspomniałem wcześniej w około 10-15 proc. przypadków postać sucha AMD może przejść w formę wysiękową.

Czy zwyrodnienie plamki może powodować objawy bólowe?

Najczęściej AMD nie towarzyszą żadne objawy bólowe poza objawami w zniekształceniu obrazów powstających na siatkówce oka. W sytuacji gdy dochodzi do dużego wylewu krwi do przestrzeni podsiatkówkowej oka w postaci wysiękowo-krwotocznej, może dojść wtórnie do podwyższenia ciśnienia śródgałkowego, co oprócz nagłego zaniewidzenia może prowadzić również do dolegliwości bólowych w okolicy oczodołu i oka zajętego procesem chorobowym.

Jak wygląda leczenie choroby?

Najważniejsze jest uchwycenie początków choroby i jak najwcześniejsze rozpoczęcie leczenia. W suchej postaci AMD możliwa jest tylko profilaktyka Ważne jest też unikanie czynników ryzyka, zaniechanie palenia papierosów, prawidłowe leczenie miażdżycy, cukrzycy i nadciśnienia tętniczego.

Metodami leczenia wysiękowego AMD są: jeszcze stosowana terapia fotodynamiczna oraz nowsza terapia czyli iniekcje do wnętrza gałki ocznej leków hamujących angiogenezę (rozrost patologicznych naczyń krwionośnych), czyli tzw. anty-VEGF. Wdrożenie iniekcji leków anty-VEGF do ciała szklistego (zastrzyków do oka) dało pacjentom z wysiękowym AMD szansę nie tylko na stabilizację choroby, lecz również na poprawę widzenia, którą obserwujemy u ponad 30 proc. chorych.

W postaci wysiękowo krwotocznej wchodzi jedynie leczenie zabiegowe i to bardzo szybko po wystąpieniu wylewu krwi pod siatkówkę. Wynikiem tej metody jest upłynnienie skrzepu krwi z przestrzeni podsiatkówkowej i przesuniecie go na część obwodową siatkówki. Uzyskujemy to poprzez podanie tzw. tkankowego aktywatora plazminogenu, leku do wnętrza gałki ocznej podczas operacji witrektomii do przestrzeni podsiatkówkowej, bądź bezpośrednio do komory ciała szklistego oka bez wcześniejszej witrektomii. Zakres operacji zależy od wielkości wylewu krwi pod siatkówkę. Co daje w efekcie możliwość przywrócenia odżywiania siatkówki w części centralnej i powrót niewielkiej czynności wzrokowej oka.

Na dzień dzisiejszy największe nadzieje pokłada się w badaniach genetycznych oraz w wykorzystaniu komórek macierzystych w leczeniu AMD. Są to niestety badania jeszcze na etapie prób klinicznych i możemy jedynie przypuszczać, że ich skuteczność będzie większa niż obecnie stosowanych.