czucie ciągłego zmęczenia, rozdrażnienie, senność w ciągu dnia, problemy z erekcją, nasilenie chorób już istniejących jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, to tylko niektóre z przypadłości, których może doświadczyć chrapiący pacjent. Czy współczesne społeczeństwo winno pozwolić na rozwój wymienionych patologii będących skutkami chrapania? Czy możemy skutecznie leczyć chrapanie i zespół bezdechów sennych?

Sen jest stanem fizjologicznym, który jest niezbędny po prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zaburzenia snu są w dzisiejszych czasach coraz częściej spotykanym problemem utrudniającym codzienne funkcjonowanie i wpływającym na jakość życia zarówno chorego jak i jego otoczenia. Ponad połowa mężczyzn chrapie, nie zawsze jest to jednak stan patologiczny i nie jest szkodliwe dla zdrowia u ok. 60 proc. z nich. Chrapanie nie jest chorobą a tylko objawem utrudnionego przepływu powietrza przez gardło. W przypadku braku przepływu powietrza przez krtań staje się stanem patologicznym i towarzyszy mu bezdech.

Istotą obturacyjnego bezdechu sennego (OBS) są powtarzające się w czasie snu epizody niedrożności dróg oddechowych. Główną przyczyną choroby są zaburzenia rozwojowe w obrębie twarzoczaszki oraz anomalie anatomiczne i czynnościowe górnych dróg oddechowych, np. skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych, powiększenie migdałków podniebiennych, długie, wiotkie podniebienie miękkie lub języczek, duży język.

Obturacyjny bezdech senny występuje głównie u osób dorosłych. W krajach wysoko uprzemysłowionych występuje u 9-26 proc. populacji, przy czym 2-3 razy częściej u mężczyzn i wzrasta wraz z wiekiem (70-81 proc. mężczyzn powyżej 65r.ż). Obserwuje się wzrost częstości występowania OBS w ostatnich czasach a ma to związek ze zwiększającym się rozpowszechnianiem otyłości (przyrost masy ciała o 10 proc. zwiększa prawdopodobieństwo bezdechów 6-krotnie). Negatywny wpływ wywierają palenie tytoniu, spożywanie alkoholu (zwłaszcza przed snem), leki nasenne i uspokajające.

W czasie snu występuje spadek napięcia mięśni podniebienia miękkiego, języczka, języka i tylnej ściany gardła. Stopień ich zapadania prowadzi do upośledzenia (chrapanie) i okresowego braku przepływu powietrza (bezdechu sennego) przez górne drogi oddechowe, mimo zachowania ruchów oddechowych klatki piersiowej.

Bezdech senny wywiera negatywny wpływ na funkcje narządów i układów, w tym przede wszystkim na układ krążenia – osoby na niego cierpiące mają wysokie ryzyko rozwoju m.in nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca i zaburzeń rytmu, w tym nawracających napadów migotania przedsionków, komorowych zaburzeń rytmu a nawet nagłego zgonu. Ponadto niedobór snu i otyłość sprzyjają rozwojowi zaburzeń metabolicznych, tj.: insulinooporności, nietolerancji glukozy i cukrzycy. Patomechanizmy wymienione powyżej są podłożem wielu chorób uznawanych obecnie za cywilizacyjne.

Bezdech senny jest poważnym problemem nie tylko dla pacjenta ale także jego rodziny. Wysoce istotny pozostaje dokładny wywiad przeprowadzony również z osobami z najbliższego otoczenia. Chorzy z OBS zgłaszają okresowe przebudzenia, często z uczuciem braku tchu, bóle głowy, objawy dyspeptyczne, suchość w jamie ustnej, kołatania serca w godzinach nocnych z towarzyszącym uczuciem strachu, lęku i koszmarami sennymi oraz częste oddawanie moczu w nocy i nadmierną potliwość. W konsekwencji fragmentacji snu dochodzi do nadmiernej senności i zasypiania w ciągu dnia, uczucia zmęczenia, zaburzeń pamięci i koncentracji uwagi, zaburzeń nastroju (depresja), nadmiernej drażliwości oraz spadku libido. Powoduje to zmniejszenie jakości życia chorych i może zaburzać wykonywanie czynności wymagających szczególnej koncentracji uwagi, np.: prowadzenie pojazdów. Udowodniono, że pacjenci z OBS częściej doprowadzają do wypadków drogowych.

Podstawą rozpoznania OBS jest badanie kliniczne, w tym koniecznie laryngologiczne, oraz całonocne badanie polisomnograficzne będące obiektywnym narzędziem oceniającym rodzaj i nasilenie zaburzeń oddychania w czasie snu.

Zróżnicowane przyczyny bezdechu sennego powodują, że wybór metody leczenia jest indywidualny. Leczenie jest procesem złożonym, wymagającym współpracy lekarzy różnych specjalności. Należy je rozpocząć od redukcji wpływu czynników predysponujących do rozwoju choroby, tj,: zmniejszenie masy ciała, unikanie spania na wznak, unikanie picia alkoholu i palenia papierosów, niezażywanie leków nasennych.

Celem leczenia bezdechu sennego jest utrzymanie drożności dróg oddechowych. Wszystkie metody chirurgicznego leczenia mają na celu zwiększenie wymiaru i/lub zmniejszenie wiotkości górnych dróg oddechowych bez zakłócania ich podstawowych funkcji. Najczęstsze zabiegi chirurgiczne to m.in. plastyka przegrody nosa i/lub małżowin nosowych, usuwanie polipów z nosa i zatok przynosowych, usunięcie migdałków podniebiennych, plastyka podniebienia.

U pacjentów z bezdechem sennym o ciężkim nasileniu metodą z wyboru jest oddychanie powietrzem podawanym do dróg oddechowych pod dodatnim ciśnieniem za pomocą pompy podłączonej do specjalnej maski na twarz pokrywającej nos albo nosa i usta tzw. aparat CPAP (ang. continuous positive airway pressure). Głównym założeniem działania aparatów jest zapobieganie zapadaniu się górnych dróg oddechowych i występowaniu bezdechów poprzez usztywnienie mechaniczne górnego odcinka dróg oddechowych.

Bezdech senny nadal pozostaje chorobą, której objawy są bagatelizowane. Bardzo ważna jest rola rodziny oraz lekarza pierwszego kontaktu w identyfikacji pacjentów obarczonych wysokim ryzykiem zaburzeń oddychania i skierowania ich do dalszej diagnostyki w wysoko wyspecjalizowanych ośrodkach zajmujących się polisomnografią i terapią CPAP.