Rzadziej występujące choroby alergiczne, to: uczulenie na jad owadów (pszczoła, osa) czy alergie na różne leki. Ze względu na swoje rozpowszechnienie choroby te uznaje się choroby cywilizacyjne XX i XXI wieku.

Najczęstsze alergeny inhalacyjne uczulające polskie społeczeństwo, to alergeny: pyłków traw/zbóż, roztoczy kurzu domowego, brzozy/leszczyny/olszy, sierści zwierząt domowych (kot, pies), pleśni oraz chwastów (bylica). Najczęstsze alergeny pokarmowe u dzieci, to: mleko krowie, jajko, ryba, orzeszki ziemne, soja, zboża, niektóre owoce i warzywa. W przypadku dorosłych, to: orzechy arachidowe, ryby, owoce morza (mięczaki i skorupiaki), orzechy laskowe, mleko krowie, jajko, mięso oraz niektóre owoce i warzywa. Wydaje się, iż przy obecnym tempie przyrostu tych chorób, do 2020 roku liczba osób w populacji zdrowej zrówna się z populacją alergików, o czym świadczą także badania nad częstością występowania uczuleń  i alergicznych nieżytów nosa prowadzone przez blisko 30 lat w ośrodkach lubelskich.

Jedną z najbardziej uznanych teorii tłumaczących wzrost liczby chorych na choroby alergiczne w ostatnich 40-50 latach w krajach wysoko uprzemysłowionych zachodniej Europy oraz w USA (a w czasie ostatnich ok. 30 lat w Polsce) jest „teoria higieniczna”. Zakłada ona, iż lawinowy przyrost schorzeń alergicznych wynika z poprawy higieny życia codziennego i wyeliminowania lub ograniczenia kontaktu człowieka z wieloma drobnoustrojami (bakterie, wirusy) wpływającymi na układ immunologiczny człowieka. Można powiedzieć, że „im mniej higieny życia codziennego, tym większe ryzyko rozwoju alergii”.

Jak zapobiegać chorobom alergicznym ?

Najważniejszym elementem w prewencji chorób alergicznych jest zapobieganie powstaniu uczulenia (alergii), czyli tzw. prewencja pierwotna. Kolejnym jest zapobieganie manifestacji klinicznej (objawy) choroby alergicznej u osób już uczulonych (prewencja wtórna). Bardzo ważnym punktem w zapobieganiu chorobom alergicznym jest dbałość o optymalne zdrowie matki w czasie ciąży. W ostatnich latach odkryto, że już około 4-7 miesiąca życia płodowego rozpoczynać się może proces alergizacji.

Przez wiele lat profilaktyka alergii związana była z ograniczeniem ekspozycji na dany alergen. Jednakże większość interwencji mających na celu zmniejszenie ekspozycji na alergeny, takie jak roztocza kurzu domowego czy sierści kota, nie przyniosły oczekiwanego efektu w kontekście profilaktyki pierwszorzędowej (zapobieganie uczuleniu). Co więcej zaobserwowano wzrost częstości występowania alergii w populacji interwencyjnej. Według licznych doniesień klinicznych jedynie unikanie kontaktu z czynnikami drażniącymi, takimi jak dym tytoniowy, dwutlenek siarki, tlenek azotu oraz farby czy lakiery, jest istotnym elementem profilaktyki u dzieci z grup ryzyka rozwoju alergii. Ograniczenie ekspozycji na palenie (czynne i bierne) w czasie ciąży, również powoduje zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii wziewnej. Ważna wydaje się być ponadto systematyczna aktywność fizyczna o umiarkowanym natężeniu i redukcja masy ciała u osób otyłych. Coraz więcej doniesień sugeruje, że otyłość w okresie wczesnego dzieciństwa prawdopodobnie jest związana z rozwojem astmy w wieku późniejszym.

Artykuł powstał przy współpracy:
Lek. med. Anny Bodajko-Grochowskiej
Studia Doktoranckie UM w Lublinie