d kilkudziesięciu lat wzrasta liczba chorych, którzy nie należą do tej grupy. Jeden nowotwór na cztery wykryte dotyczy pacjenta nie palącego i nie pijącego alkoholu, często młodego, a procent ten stosunkowo szybko rośnie.

Onkolodzy biją na alarm. Myślę, że ostatnio wraz ze wrastającą świadomością ryzyka raków w obrębie jamy ustnej coraz częściej mówi się, że to lekarz stomatolog powinien być lekarzem pierwszego kontaktu w wykrywaniu patologicznych zmian mogących budzić niepokój i konieczność skierowania na dalszą diagnostykę.

Od 2015 r. Zakład Stomatologii WUM prowadzi (przy współpracy z Fundacją „Z uśmiechem przez życie”) program w zakresie profilaktyki onkologicznej pacjenta stomatologicznego. Wielokrotnie wykonywaliśmy badania skriningowe np. we własnych akcjach, w gabinetach na terenie Polski, w ramach ćwiczeń studenckich, w trakcie pikników organizowanych przez WUM, również pod patronatem władz Warszawy. Program i badania prowadzi, początkowo w ramach Studenckiego Koła Naukowego przy Zakładzie Stomatologii Zintegrowanej, a obecnie studiów doktoranckich, lek. dent. Agnieszka Kwaśniewska, w zespole, pod opieką naszego Zakładu. Od początku jestem jego koordynatorem i opiekunem. Obecnie mamy przebadanych ponad 250 pacjentów.

Grupy ryzyka

Podwyższone ryzyko:

– Pacjenci w wieku 18-39 lat

– Osoby aktywne seksualnie (HPV 16/18)

Wysokie ryzyko:

– Pacjenci w wieku lat 40 i starszym

– Konsumenci nikotyny (w każdej formie, w tym pacjenci poniżej 40 roku życia)

Najwyższe ryzyko

– Pacjenci powyżej 40 roku o ryzykownym stylu życia

– Nikotyna, alkohol

– Pacjenci z chorobą nowotworową w wywiadzie lub w rodzinie

Z powyższych danych wynika, że w grupie podwyższonego ryzyka mogą znajdować się młodzi pacjenci – aktywni seksualnie. Wśród przebadanych przez nas 253 osób 13 z badanych (5,9 proc.) miało wykonany test na obecność HPV, z czego 2 osoby uzyskały wynik pozytywny (0,8 proc. grupy badawczej). Większość pacjentów nie wiedziała, po co wykonuje się test na obecność brodawczaka ludzkiego – HPV (konkretnie HPV 16/18). A jest to wirus onkogenny, wykrywany w raku szyjki macicy. Może też być odpowiedzialny za rozwój nowotworów jamy ustnej. HPV może przenosić się drogą płciową. Stąd pytanie: czy młodzi, aktywni seksualnie ludzie wykonują test na obecność HPV? Nasze badania wykazały, że nie.

Ryzyko wystąpienia raka jamy ustnej zwiększa się wraz z obecnością następujących czynników:

– przewlekłe drażnienie błon śluzowych: niedopasowane, stare, szorstkie protezy, ostre krawędzie wypełnień, parafunkcje nagryzowe (nawykowe),

– nawracające stany zapalne: zaniedbania, zła higiena, zakażenia grzybicze, niegojące się owrzodzenia,

– występowanie zmian o charakterze nadmiernego rogowacenia (w jamie ustnej nabłonek normalnie nie rogowacieje), białych, czerwonych, mieszanych (leukoplakia, erytroplakia, zmiany mieszane).

Z naszych badań wynika, iż blisko ¾ osób (72 proc.) odwiedza minimalnie raz w roku gabinet stomatologiczny. Obecność niepokojących zmian na błonie śluzowej jamy ustnej podawało aż 37,8 proc. badanych, ale tylko połowa z nich (47 osób na 95) zgłosiła się z tego powodu do stomatologa. Badanie kliniczne wykazało obecność zmian na błonie śluzowej u 136 osób, a więc u nieco ponad połowy badanej grupy (53,8 proc.). Łącznie zaobserwowano u nich 187 różnego rodzaju zmian.

Jak badać?

Kompleksowe badanie stomatologiczne jest podstawowym badaniem przesiewowym w celu wykrywania patologicznych zmian. Jako badanie pomocnicze w obrębie jamy ustnej można wykorzystać różne źródła światła. Patologiczne komórki nabłonka np. objęte nadmiernym rogowaceniem, przewlekłym procesem zapalnym itp. inaczej reagują na strumień światła niż otaczające tkanki zdrowe. Takimi testami można uchwycić proces patologiczny (jednak ostatecznym potwierdzeniem nowotworu jest jedynie badanie histopatologiczne).

Lekarz stomatolog ma do dyspozycji jeden z obecnie dostępnych systemów: MicroLux DL, VELscope, Oralitest, Sapphire Plus DZN, OralID, Oralitest.

Urządzenia te nie wykrywają raka, ale zwracają uwagę na ewentualny proces patologiczny, wymagajacy dokładniejszych badań.

Według współczesnych zaleceń: jeśli po wdrożeniu leczenia zmiana nie goi się w ciagu dwóch tygodni, należy skierować pacjenta na bardziej wnikliwą diagnostykę.

Co może niepokoić?

  • nadżerka nie gojąca się dłuższy czas, zmiana o charakterze białym, czerwonym, biało-czerwonym,
  • krwawienie – inne, niż z dziąseł,
  • trudności w mowie, połykaniu,
  • uczucie drętwienia, w tym drętwienia języka,
  • przewlekła chrypka,
  • jeśli jesteś chory na chorobę ogólną, również to powiedz. Wiele chorób ogólnych może mieć objawy manifestujące się w jamie ustnej. Nie musi to być nowotwór!
  • inne choroby nowotworowe mogą również manifestować się w jamie ustnej zanim pacjent zostanie prawidłowo zdiagnozowany np. białaczka.

Bądź czujny. Co możesz zrobić sam?

Oglądaj w dobrym świetle przed lustrem swoją jamę ustną włącznie z gardłem i migdałkami. Zwróć uwagę na:

  • trójkąt na żuchwie za ostatnimi zębami trzonowymi (trójkąt zatrzonowcowy),
  • błonę śluzową policzków,
  • dno jamy ustnej,
  • czerwień wargową

Ważnym elementem profilaktyki przednowotworowej jest dokładne badanie tkanek jamy ustnej, głowy i szyi podczas rutynowych wizyt stomatologicznych. Nowotwory wcześnie wykryte i właściwie leczone są w 80 proc. przypadków uleczalne.