Home » Immunologia » Razem przeciwko antybiotykooporności
immunologia

Razem przeciwko antybiotykooporności

Wprowadzenie antybiotyków do praktyki klinicznej wydłużyło średnią długość życia człowieka o 23 lata i obok upowszechnienia szczepień ochronnych było największym osiągnięciem medycyny XX wieku. Antybiotyki sprawiły, że możemy skutecznie leczyć wiele ciężkich zakażeń, które dawniej były często śmiertelne, i że możliwe jest prowadzenie nowoczesnych procedur inwazyjnych z dziedziny onkologii, transplantologii czy kardiochirurgii. Niestety nasze dzieci i wnuki mogą już doświadczyć problemów związanych z utratą skuteczności antybiotyków. Przyczyną jest rosnąca oporność na antybiotyki wielu groźnych bakterii, za którą jesteśmy odpowiedzialni.

Dr hab. n. med. Ernest Kuchar

Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny

By zrozumieć problem antybiotykooporności, warto pamiętać, że antybiotyki zawdzięczamy grzybom. Penicylina, pierwszy antybiotyk odkryty przez Aleksandra Fleminga w 1928 roku, była produktem pleśni Penicillium notatum. Powszechne stosowanie antybiotyków w medycynie i weterynarii wywiera presję selekcyjną: przeżywają bakterie z genami oporności, dając początek nowym pokoleniom drobnoustrojów lekoopornych. W efekcie już doświadczamy narastającej lekooporności groźnych patogenów i trudności z leczeniem zakażeń.

Szacuje się, że jedynie w 2019 roku na świecie zmarło z tego powodu około 4,95 miliona chorych, znacznie wiecej niż z powodu AIDS (0,86 miliona) czy malarii (0,4 miliona). Problem przybiera na sile. Zwiększająca się liczba ludności, starzenie się społeczeństw i duża mobilność sprawiły, że oporność na antybiotyki szybko rozprzestrzenia się na cały świat. Jak szacuje WHO, w 2050 roku zakażenia bakteryjne, których nie będziemy mieli czym leczyć, mogą zabić 10 milionów ludzi rocznie – więcej niż wszystkie choroby nowotworowe i wypadki drogowe razem wzięte.

Trendy te trudno odwrócić, niemniej możemy wspólnie opóźnić rozwój antybiotykooporności. Przede wszystkim należy ograniczyć stosowanie antybiotyków w chorobach wirusowych. Najczęstsze ostre choroby ludzi – zakażenia dróg oddechowych, są w zdecydowanej większości wywołane przez wirusy, jednak powszechna wiara w antybiotyki i źle pojmowana ostrożność sprawiają, że ostre infekcje dróg oddechowych są na całym świecie główną przyczyną nieuzasadnionej antybiotykoterapii. Wirusowe zakażenia układu oddechowego leczymy objawowo. Gorączkę i pozostałe objawy infekcji potrafimy skutecznie złagodzić bez antybiotyku, szczególnie że mamy dowody na szkodliwy wpływ antybiotyku na przebieg zakażeń wirusowych, co dobitnie pokazała pandemia COVID-19.

Po drugie, należy opracować politykę antybiotykową i jej przestrzegać. Chodzi o to, że antybiotyki o szerokim zakresie działania, które wpływają na liczne bakterie, znacznie częściej i szybciej prowadzą do rozwoju lekooporności niż antybiotyki o wąskim zakresie działania. Zbyt wielu chorych także w naszym kraju jest niepotrzebnie leczonych antybiotykami o szerokim spektrum. Stosując antybiotyki, należy ściśle przestrzegać reguł właściwego dawkowania i czasu leczenia. Dawka antybiotyku musi być na tyle wysoka, by zabić bakterie wywołujące chorobę i zminimalizować ryzyko rozwoju oporności, ale na tyle niska, by uniknąć działań niepożądanych.

Po trzecie, musimy myśleć długoterminowo i przewidująco. Antybiotyk zbędnie zastosowany dzisiaj u jednego chorego może stać się przyczyną niepowodzenia leczenia w przyszłości nie tylko u tego samego chorego, ale też innych pacjentów, także nas i naszych dzieci. Stosowanie antybiotyków wiąże się z działaniami niepożądanymi – tymi wczesnymi jak uczulenie czy biegunka poantybiotykowa, jak też odległymi, związanymi z niekorzystnym wpływem na nasz mikrobiom.

Pomyślmy o tym, zanim będziemy nalegać na przepisanie antybiotyku z powodu banalnych problemów zdrowotnych – antybiotyki są tak cenne, że musimy je chronić dla przyszłych pokoleń.

Piśmiennictwo
• Rzymski P. Fal A. Antybiotykooporność a zmiany środowiska Polskie Towarzystwo Zdrowia Publicznego 2023
• Fal. A, Kuchar E, Mastalerz-Migas A. i wsp. Nadużywanie antybiotyków – wpływ na ich skuteczność oraz odporność organizmu i rozwój chorób przewlekłych Medical Tribune Wydanie Specjalne 08.2023
• Hutchings M I. et al. Antibiotics: past, present and future. Current Opinion in Microbiology 2019, 51:72–80
• https://www.vox.com/2014/12/12/7382299/new-report-drug-resistant-infections-will-kill-more-people-than
• Dever L.A., Dermody T. S. Mechanisms of Bacterial Resistance to Antibiotics. Arch Intern Med, Vol.151, May 1991
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antibiotic-resistance
• Sandoz https://www.sandoz-med.pl/materialy-dla-pacjentow/razemprzeciwkoantybiotykoopornosci/jesli-masz-infekcje-lekarz-przepisal-ci-antybiotyk /data wejscia: 02.10.2023/

Next article