Home » Serce i krew » Odleżyny – czy możemy im zapobiec?
serce i krew

Odleżyny – czy możemy im zapobiec?

odleżyny
odleżyny

Dr hab. n. med. Beata Mrozikiewicz-Rakowska

Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, Klinika Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Odleżyny są niezwykle trudne do wyleczenia. Dlatego dużo łatwiej jest im zapobiegać, aniżeli je leczyć. Jak możemy tego dokonać? Jacy pacjenci są szczególnie narażeni na odleżyny?

W grupie największego ryzyka rozwoju odleżyn znajdują się przede wszystkim osoby starsze, po udarach mózgu, chorzy na nowotwory, pacjenci, którzy przeszli zabiegi operacyjne wymagające dłuższej rekonwalescencji w pozycji leżącej. Tutaj należy pamiętać, że wystarczą nawet 2-3 doby, by powstały odleżyny. Szczególnie dotyczy to pacjentów po np. zabiegu wszczepienia by-passów, wśród których dużą grupę stanowią pacjenci z cukrzycą. Cukrzyca znacznie przyspiesza proces powstawania odleżyn, nawet już po 1. dobie przebywania w pozycji leżącej dochodzi do powstawania odleżyn. Na powstanie odleżyn narażone są także osoby przebywające na oddziałach intensywnej terapii. Obecnie wśród nich znajdują się również pacjenci z infekcją COVID-19.  

Jakie są objawy typowe i nieswoiste odleżyn? Co powinno nas zaniepokoić jako pierwsze?

Należy pamiętać, że już pierwszy stopień odleżyn objawia się utratą naskórka w wyniku tarcia o pościel. Wilgotność skóry jest dużo większa, przez co jej kontakt z tkaniną powoduje utratę tej bariery i powstanie rany. Wtedy dochodzi do minimalnego obrzęku, czasami wysięku/wycieku treści surowiczej. W krótkim czasie, gdy pacjent nie jest odciążany i zabezpieczany w tym miejscu, powstaje coraz głębsza rana. W początkowym okresie przyjmuje ona postać krwiaka. Generalnie podstawowy mechanizm, jaki leży u podłoża powstania odleżyn to nadmierne ciśnienie danej powierzchni ciała, która wywołuje lokalne niedokrwienie tkanek. To, o czym zapominamy to fakt, że dłuższe utrzymywanie się takiego stanu zapalnego w tkankach miękkich doprowadza do zmian degeneracyjnych w strukturach układu kostnego. Są to trwałe i nieswoiste objawy odleżyn, których nie da się już potem wyleczyć, nawet jeśli skóra będzie już zregenerowana.

Jakie są stopnie zaawansowania odleżyn?

W zależności od klasyfikacji wyróżniamy od 4 do 7 ich stopni. Opierają się one głównie na grubości tkanki, do której odleżyna penetruje. Bywa, że rana dociera do mięśni, powięzi, ale również do kości.

Jak powinna wyglądać pielęgnacja i leczenie tego typu ran?

Profilaktyka jest najlepszą metodą. W dużej mierze należy regularnie przekładać pacjenta, zmieniać pozycje w miarę możliwości, by nie powodować ucisku na dane miejsca. Warto również stosować masaże poprawiające ukrwienie, także z wykorzystaniem substancji natłuszczających skórę. Niestety, w wyniku niedoborów kadrowych, a być może także braku wystarczającej wiedzy personelu, odleżyny u pacjentów powstają. Nieocenione w tej kwestii są materace przeciwodleżynowe. Wtedy przeciwdziałanie odleżynom staje się dużo łatwiejsze. Stosuje się także w tym celu specjalistyczne opatrunki, które w sposób niemal bezbolesny pozwalają oczyścić ranę z tkanek martwiczych. Leczenie zaawansowanych stadiów odleżyn polega na stopniowym usuwaniu tkanek martwiczych, by nie dochodziło do dalszej ich penetracji w głąb tkanek. Usuwanie takiej tkanki jest niezwykle bolesne, dlatego warto, by takie zabiegi odbywały się w znieczuleniu.

Jak możemy walczyć ze stygmatyzacją pacjenta borykającego się z odleżynami?

Jest to niezwykle powszechny problem. Wśród wszystkich trudno gojących się ran, odleżyny stanowią największy odsetek i mogą dotyczyć nawet ok. 500 tys. chorych. Osoby z odleżynami podlegają stygmatyzacji i uważane są za trudnych, wymagających pacjentów. Warto jednak im pomagać i regularnie przeciwdziałać odleżynom, ponieważ zazwyczaj nie są to chorzy źle rokujący, a osoby mające szanse na pełne wyzdrowienie.

Krzysztof Sumiński

Konsultant Medyczny Paul Hartmann Polska

Miejscowa terapia ran przewlekłych na przykładzie gojenia owrzodzenia odleżynowego

Odleżyna to rana przewlekła, niegojąca się, czyli powikłana rana urazowa lub planowana (pooperacyjna), w łożysku której pojawiły się przeszkody w procesie gojenia. Poznając i rozumiejąc te procesy, możemy zaplanować miejscowe postępowanie, aby finalnie osiągnąć pełne wygojenie rany. Aby goić odleżynę, należy ustalić, co przebiega prawidłowo, a co w ogóle nie przebiega lub funkcjonuje w sposób zaburzony. Dopiero posiadając tę wiedzę możemy przystąpić do miejscowego leczenia danej rany stosując m.in. opatrunki specjalistyczne. Stosując dany opatrunek, oczekujemy efektów jego działania: oczyszczenia rany z martwic, tworzenia nowej tkanki ziarninowej i nowego naskórka. Jeśli tego nie obserwujemy, oznacza to, że opatrunek jest niewłaściwie dobrany lub nadal występuje przyczyna powstania rany. Najistotniejsze jest leczenie przyczyny powstania danej rany, czyli w tym przypadku pełne odciążenie rany i jej okolicy.

Początkiem procesu gojenia owrzodzenia odleżynowego jest faza zapalna, zwana też fazą oczyszczania lub wysiękową. To pierwsza z trzech faz gojenia, w której zachodzą burzliwe przemiany tkanek łożyska rany, m.in. usuwanie tkanek martwych, dezaktywacja mikroorganizmów zasiedlających ranę, usuwanie nadmiaru wysięku i obniżanie aktywności enzymów. Te cztery miejscowe przeszkody procesu gojenia należy usunąć stosując opatrunki specjalistyczne oraz inne środki wspomagające procesy gojenia, np. opatrunki HydroClean advance.

HydroClean advance to opatrunek specjalistyczny, który dzięki swojej budowie i zawartym składnikom działa zgodnie z zasadą wilgotnej terapii ran przewlekłych. Jego zalety są zgodne ze ścieżką postępowania z raną i pozwalają m.in. na dostarczanie optymalnej wilgoci do łożyska rany, usuwanie z łożyska rany tkanki martwiczej, patogenów, enzymów, zmiany współczynnika pH do wartości fizjologicznych, co obniża aktywność flory bakteryjnej zasiedlającej ranę. Opatrunek z grupy HydroClean stosowany jest przede wszystkim tam, gdzie w łożysku rany obserwujemy znane miejscowe przeszkody w procesie gojenia, np. tkankę martwiczą suchą lub w stanie rozpływnym, złogi włóknika, nadaktywność bakteryjną aż do objawów zakażenia. Opatrunek HydroClean advance sprawdzi się także w fazie ziarninowania.

Next article