Home » Zdrowy oddech » Jak skutecznie leczyć astmę?
Zdrowy oddech

Jak skutecznie leczyć astmę?

Jak skutecznie leczyć astmę?
Jak skutecznie leczyć astmę?
Dr-n.-med.-Piotr-Dąbrowiecki

Dr Piotr Dąbrowiecki

Przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POChP

Podstawą leczenia astmy jest regularne przyjmowanie leków, tym samym bardzo istotne jest, by pacjent akceptował taką formę leczenia – bez tego terapia skazana jest na porażkę.


Jaką rolę pełni edukacja w budowaniu samoświadomości pacjenta z astmą?

Trzeba pamiętać, że są trzy filary uzyskania sukcesu terapeutycznego w astmie. Pierwszym jest postawienie dobrego rozpoznania, drugim – zastosowanie odpowiednich leków, czyli głównie sterydów wziewnych lub połączenia sterydów wziewnych i leków rozszerzających oskrzela w jednym inhalatorze, oraz trzecim – wspomniana właśnie edukacja chorego.

Jeśli w trakcie terapii zabraknie właściwej edukacji pacjenta z astmą, można ponieść porażkę w leczeniu. Przyczyniać się może do tego chociażby to, że na początku leczenia pacjenci po podaniu właściwych leków widzą u siebie dużą poprawę, bo symptomy zmniejszają się lub całkowicie znikają, przez co bez właściwej edukacji mogą pomyśleć, że właściwie to już się wyleczyli. A trzeba pamiętać, że nie tak łatwo wyleczyć astmę…

Kiedy mamy szansę na lepszą kontrolę choroby?

Przede wszystkim podstawą leczenia astmy jest regularne przyjmowanie leków, tym samym bardzo istotne jest, by pacjent akceptował taką formę leczenia – bez tego terapia skazana jest na porażkę. Lepszą kontrolę choroby można uzyskać też wtedy, gdy zrozumie się, że sterydy to bezpieczne i skuteczne substancje. Czasami, gdy chory czyta ulotkę, boi się i nie chce stosować tych preparatów, w szczególności, gdy dobrze się czuje i przyjmuje je tylko, gdy pojawią się objawy. To bardzo istotne, bo obserwujemy pojawiający się problem – ponad 50 proc. pacjentów po ciężkim zaostrzeniu astmy, czyli takim, gdy musieli być hospitalizowani, już po tygodniu odstawia te leki lub znacznie modyfikuje ich dawki.

Dlatego też tak ważna jest wspomniana wcześniej edukacja, bo tylko jeśli wytłumaczymy pacjentowi, że podstawą w leczeniu astmy jest stosowanie sterydów wziewnych i że to one powodują, że on czuje się dobrze, a ich odstawienie będzie powodowało pogarszanie stanu klinicznego, to odniesiemy efekt. W przeciwnym razie statystyki są nieubłagane – 30 proc. pacjentów ma astmę niekontrolowaną, 50 proc. to osoby, które mają niepełną kontrolę, a tylko około 20 proc. ma prawidłową kontrolę. A tutaj badania mówią wprost, że im więcej edukacji, tym więcej kontroli, gdyż przy pełnej edukacji zgodnej z wytycznymi np. Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, można uzyskać efekt około 70 proc. pacjentów na pełnej kontroli choroby, czyli praktycznie bezobjawowych.

Jaka jest rola edukacji w technikach inhalacji?

Podstawą leczenia astmy jest stosowanie leków w formie preparatów wziewnych, które podawane są do oskrzeli. Pacjenci mogą jednak nie uzyskiwać żadnych efektów klinicznych, mimo prawidłowego rozpoznania i dobrze dobranych leków, gdyż preparaty mogą być przyjmowane nieprawidłowo. Z badań wynika, że aż 75 proc. pacjentów ma niewłaściwą technikę inhalacji, czyli popełnia przynajmniej jeden błąd krytyczny, stosując leki z inhalatora ciśnieniowego, a połowa chorych stosując leki z inhalatora suchego proszku.

Dlatego tak istotna jest edukacja pacjenta w technikach inhalacji, gdyż tylko tłumacząc pacjentowi, jak ma to zrobić poprawnie, nauczy się to robić właściwie. W praktyce, specjalista powinien pokazać – przy użyciu leku demonstracyjnego, jak to zrobić, a na kolejnej wizycie poprosić chorego, by pokazał, jak robi to samodzielnie. Można wtedy skorygować ewentualne błędy i tym samym uzyskać poprawę w efektywności inhalacji i odnieść efekt terapeutyczny.

Jak przedstawiają się najnowsze zalecenia GINA* w przypadku terapii wziewnej?

Najnowsze zalecenia GINA z 2020 roku mówią o tym, by odstawić leki krótkodziałające (tzw. leki na żądanie, które stosowane są typowo objawowo). Prymat powinny wieść leki sterydowe razem z formoterolem, które stosuje się od pierwszego etapu astmy, poprzez kolejne, aż do piątego etapu.

Tym samym, według zaleceń należy unikać leków krótkodziałających, które stosowane zbyt często, zwiększają ryzyko zaostrzenia i niestabilnego przebiegu astmy, a także zgonu pacjenta. Zmieniło się również podejście do terapii regularnej astmy, czyli na pierwszym etapie, gdzie objawy są sporadyczne (rzadziej niż dwa razy w miesiącu) pacjent ma już wskazania do podania sterydu z formoterolem, wcześniej otrzymywał tylko lek doraźny. Obecnie wiemy, że wcześniejsze działanie przyzwyczajało do niego pacjenta i zwiększało ryzyko zgonu.

Na drugim etapie, gdy objawy są częściej niż dwa razy w tygodniu, ale nie codziennie, podaje się też doraźnie formoterol z budezonidem lub też małą dawkę sterydów wziewnych codziennie.

Kolejny, trzeci etap astmy, gdy objawy są codziennie, ale badanie spirometryczne jest jeszcze prawidłowe, zakłada regularne stosowanie formoterolu ze sterydem wziewnym lub też inne leki rozszerzające oskrzela. Następnie, gdy występuje skurcz oskrzeli, obturacja w badaniu spirometrycznym i objawy w nocy, podawane są coraz wyższe dawki sterydu, ale utrzymując filozofię leczenia, że łączony jest on z lekami rozszerzającymi oskrzela. Przy tym należy pamiętać, że zawsze, niezależnie od etapu leczenia astmy, gdy pacjent ma duszność, doraźnie powinien otrzymać formoterol ze sterydem.

Jakimi możliwościami terapeutycznymi dysponujemy w 4 i 5 stopniu ciężkości astmy?

Tutaj dochodzą kolejne preparaty – zwykle są to leki beta-adrenergiczne, potencjalnie mogłyby to być też np. leki trójskładnikowe, jednak obecnie nie ma na nie w Polsce refundacji.

Na czwartym etapie ciężkości astmy podaje się: steryd, ß2-mimetyk długodziałający i lek antycholinergiczny. Dla pacjenta najlepiej byłoby podać je w jednym inhalatorze, bo to zdecydowanie polepsza jakość jego życia, dzięki czemu większość osób kontynuuje terapię tym lekiem. Dużą rolę na tym etapie pełni też immunoterapia, w szczególności u pacjentów uczulonych na roztocza kurzu domowego.

Z kolei na piątym etapie łączy się wszystkie dotychczasowe leki i stosuje tzw. fenotypowanie, czyli dopasowane do pacjenta leczenie biologiczne, które pomaga pacjentom zdecydowanie poprawić ich jakość życia.


*The Global Initiative for Asthma to założona w 1993 organizacja, działająca przy WHO we współpracy z National Heart, Lung, and Blood Institute (USA) i National Institutes of Health (NIH) (USA). Jest największą organizacją rozpowszechniającą informację na temat opieki nad pacjentami z astmą i organizatorem Światowego Dnia Astmy.
Członkowie GINA pracują nad poprawą jakości życia osób chorych na astmę a głównym celem tej organizacji jest zmniejszenie występowania, zachorowalności i umieralności na astmę.
Next article