Home » Zdrowy oddech » Konieczność zmian systemowych dla sprawnej diagnostyki raka płuca
Zdrowy oddech

Konieczność zmian systemowych dla sprawnej diagnostyki raka płuca

Prof. nadzw. dr hab. med. Renata Langfort

Zakład Patomorfologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc

Jaką rolę pełni właściwa ścieżka diagnozy pacjenta z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w zaplanowaniu optymalnej i skutecznej ścieżki terapeutycznej?

Podjęcie właściwej ścieżki diagnostycznej u chorego z guzem płuca podejrzanym o rozrost nowotworowy ma istotne znaczenie ze względu na fakt dostępności do materiału jaki jest pobierany od pacjenta i przesyłany do badania patomorfologicznego. Trzy czwarte rozpoznań ustala się w oparciu o mały materiał tkankowy, pobrany najczęściej w trakcie bronchofiberoskopii, czyli wycinki, które mają średnicę kilku mm lub materiał cytologiczny.

Unikatowość tego materiału, jego wielkość, wymaga niezwykle rozważnego wykorzystania, zwłaszcza w przypadkach, gdy chory jest w zaawansowanym, nieoperacyjnym stadium choroby, a takich chorych jest ok. 80 proc. Na podstawie tego materiału należy ustalić rozpoznanie, czyli odpowiedzieć na pytanie czy na pewno wykryta zmiana jest rakiem. Jeśli jest rakiem – określić jego postać morfologiczną, bo od tego zależy dalsze postępowanie. Płuco jest również miejscem lokalizacji przerzutów nowotworów z innych narządów, w związku z tym niezbędne jest wykluczenie takiej możliwości. W wielu przypadkach ustalenie rozpoznania wymaga wykonania badań dodatkowych, z których każde powoduje stopniowe zużywanie i tak skąpego materiału.

W momencie ustalenia rozpoznania pierwotnego raka płuca, przede wszystkim raka niedrobnokomórkowego, po określeniu jego postaci morfologicznej, niezbędne jest wykonanie badań predykcyjnych, mających na celu określenie zaburzeń występujących w komórkach nowotworowych. Ich wykrycie pozwala na zastosowanie tzw. terapii celowanej, ukierunkowanej na stwierdzone nieprawidłowości, która daje bardzo duże szanse na zahamowanie, często całkowitą remisję nowotworu.

Reasumując, właściwa ścieżka postępowania diagnostycznego ma na celu ustalenie rozpoznania i w zależności od tego jak ono brzmi, wykonanie badań, które umożliwią zastosowanie optymalnej terapii dla danego chorego.

Jak uporządkowanie sytuacji w diagnostyce raka płuca i obowiązek oznaczenia molekularnego nowotworu, przełożą się na szybkie wdrożenie skutecznego leczenia?

Wspomniana kompleksowość diagnostyki raka płuca przekładałaby się na lepszą współpracę pomiędzy klinicystą i patomorfologiem, umożliwiałaby szybsze podjęcie decyzji dotyczących na przykład wykonania badań predykcyjnych i planowanego leczenia.

W chwili obecnej wykonanie badań genetycznych zleca lekarz klinicysta, który otrzymuje rozpoznanie patomorfologiczne i w zależności od jego wyniku zleca wykonanie badań genetycznych, a to znacznie wydłuża czas do podjęcia decyzji o leczeniu.

Wydłużenie czasu oczekiwania na rozpoczęcie terapii jest także związane z wymogiem sekwencyjnego wykonywania badań predykcyjnych, co wiąże się z systemem ich refundacji. Negatywny wynik jednego pozwala dopiero na wykonanie kolejnego. Z pewnością przeprowadzenie jednoczasowej oceny testów predykcyjnych byłoby korzystniejsze.

Dlaczego tak ważne jest umożliwienie finansowania wykonywania jednego badania panelowego?

W chwili obecnej finansowane są tylko badania genetyczne, natomiast nadal brakuje wyceny badań patomorfologicznych, w tym również predykcyjnych testów immunohistochemicznych, m. in. oceniających ekspresję białka ALK czy PD-L1. Wykonanie tych badań jest kosztem, który ponosi szpital. W związku z tym często bardziej opłacalne jest wykonanie badania droższą i dłuższą techniką biologii molekularnej, niż tańszą i szybszą immunohistochemiczną.

Poza tym zgodnie z programem leczenia niedrobnokomórkowego raka płuca w Polsce i obecnymi zasadami refundacji, patomorfolog nie może wykonać badania w kierunku ekspresji białka ALK, jeśli wcześniej nie została wykluczona mutacja w genie EGFR. Podobnie z oceną ekspresji PD-L1, tutaj dodatkowo istotna jest informacja o IV stopniu zaawansowania choroby. Wprowadzenie finansowania badań patomorfologicznych na pewno w istotny sposób ułatwi diagnostykę raka płuca.

Dlaczego tak istotne jest tworzenie referencyjnych placówek diagnostyki molekularnej – przynajmniej jednej w województwie?

Wprowadzenie referencyjnych placówek diagnostyki molekularnej jest przede wszystkim gwarancją jakości i wiarygodności tych badań. A poza tym wydaje mi się, że wpływałoby również na obniżenie ich kosztów.

Badania molekularne są badaniami drogimi, a pojawiające się nowe techniki, jak na przykład sekwencjonowanie nowej generacji (NGS), które pozwala na jednoczasową ocenę zaburzeń genetycznych w wielu genach i które z pewnością stanie się rutynową metodą wykorzystywaną w kwalifikacji do leczenia raka płuca i innych nowotworów, wymaga wykwalifikowanej kadry. Nie ma potrzeby mnożenia wielu małych ośrodków, lepiej opierać się na kilku, dobrze wyposażonych i wiarygodnych placówkach.

Next article