Home » Zdrowy oddech » Nebulizacja skuteczną metodą walki z katarem czy zapaleniem zatok
Zdrowy oddech

Nebulizacja skuteczną metodą walki z katarem czy zapaleniem zatok

Prof. dr hab. n. med. Piotr Kuna

Kierownik II Katedry Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Wiceprezydent Polskiego Towarzystwa Chorób Cywilizacyjnych

Nebulizacja, czyli wdychanie leku podawanego w formie mgiełki (aerozolu), jest cenionym przez lekarzy sposobem oczyszczania i udrożniania górnych dróg oddechowych. To łatwa w zastosowaniu metoda rekomendowana szczególnie dla dzieci, w tym tych najmłodszych. Wybierając lek podawany w nebulizacji, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na to jakie leki podajemy w tym także na stężenie chlorku sodu w preparacie.


Czym jest nebulizacja i przy jakich dolegliwościach powinniśmy ją stosować?

Mówiąc najprościej, nebulizacja jest rodzajem inhalacji polegającym na podaniu leku w postaci aerozolu do dróg oddechowych pacjenta. Klasyczna inhalacja, za pomocą np. inhalatora, jest procesem aktywnym i wymaga głębokiego wydechu i wdechu chorego oraz dobrej koordynacji. Nie każdy pacjent to potrafi ze względu np. na wiek, stan zdrowia czy zdolności psychomotoryczne. Natomiast nebulizacja odbywa się poprzez maskę, która przy drogach oddechowych chorego tworzy mgiełkę wchłanianą przez pacjenta przy zwykłym, normalnym oddychaniu. Nebulizację stosuje się w wielu chorobach dróg oddechowych, najczęściej przy leczeniu nieżytu nosa czy zapalenia zatok – w takim przypadku lekiem rozprowadzanym przez nebulizator może być oczyszczona woda morska (zawierająca sól).

Natomiast przy leczeniu poważniejszych schorzeń dolnych dróg oddechowych – astmy oskrzelowej, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc, stanach zapalnych dróg oddechowych czy mukowiscydozy – stosuje się wiele grup leków, których cząstki są zawieszone w powstającym aerosolu, mają bardzo drobne rozmiary pozwalające wnikać do oskrzeli i płuc.

W jaki sposób działa nebulizacja i jakie procesy zachodzą w nosie i gardzieli?

Celem nebulizacji jest zmniejszenie obrzęku, upłynnienie i usuniecie wydzieliny zalegającej w górnych drogach oddechowych, a tym samym udrożnienie nosa i przyspieszenie procesu zdrowienia. Pamiętajmy, że nos i górne drogi oddechowe są pierwszą linią obrony organizmu przed zanieczyszczeniami z powietrza i wirusami, a poza tym pełnią funkcję nawilżającą i oczyszczającą powietrze, które trafia do dolnych dróg oddechowych. Aby te zadania były realizowane, nos i zatoki muszą być drożne, a nabłonek nosa i zatok musi być odsłonięty. Jeśli u chorego występuje nadmiar śluzu czy stan zapalny to te funkcje nawilżania, ocieplania czy oczyszczania powietrza są upośledzone, a w konsekwencji zwiększa się ryzyko infekcji czy poważniejszych chorób dolnych dróg oddechowych.

Jaki preparat podaje się do nebulizatora i czy możemy przeprowadzać nebulizację w warunkach domowych?

Do nebulizacji można stosować różne roztwory chlorku sodu (czyli soli kuchennej), leki mukolityczne, antybiotyki czy nawet sterydy w przypadku stanów zapalnych. Podkreślam, że najczęściej stosuje się roztwory soli fizjologicznej i wodę morska, których podstawowym składnikiem jest chlorek sodu. Wszystkie standardy medyczne i rekomendacje dotyczące leczenia stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, wymieniają takie postępowanie na pierwszym miejscu. Zawartość chlorku sodu w danym preparacie określa jego stężenie.

Roztwór chlorku sodu o stężeniu 0,9 proc. to sól fizjologiczna, którą można bezpiecznie podawać w warunkach domowych, bez jakiejkolwiek konsultacji z lekarzem. W przypadku preparatów ze stężeniem powyżej 0,9 proc. polecałbym konsultację z lekarzem, który dobierze preparat w zależności od wieku pacjenta, jego stanu zdrowia czy kondycji dróg oddechowych.

Natomiast zgodnie z wytycznymi lekarskimi, nawet stężenie na poziomie 2,2 proc. zazwyczaj jest dobrze tolerowane przez pacjentów i może być stosowane w warunkach domowych. Sole chlorku sodu o wyższym stężeniu, np. 3 proc., są roztworami hipertonicznymi, które mają działanie mukoaktywne – pobudzają odruch kaszlu, dzięki czemu usuwają wydzielinę zalegającą w dolnych drogach oddechowych. Natomiast stosowanie leku o takim stężeniu wymaga konsultacji lekarskiej, mogą wywoływać działania niepożądane.

Nebulizację zawierającą substancje lecznicze – w przeciwieństwie np. do skrajnego przypadku inhalacji, jakim jest podawanie aerozolu zewnętrznego np. niemowlętom leżącym w inkubatorze w szpitalu – można stosować u dzieci w warunkach domowych. Co więcej, w przypadku stosowania preparatu o niskim stężeniu chlorku sodu nebulizacji nie da się przedawkować, bo jest to proces, który możemy porównać do spaceru nad Bałtykiem i wdychania powietrza morskiego.

Powiedział pan, że nebulizację może przyjmować chory w każdym wieku. Jak wygląda kwestia stosowania nebulizacji wobec dzieci?

W przypadku noworodków, niemowlaków czy małych dzieci właściwe dobranie preparatu jest szczególnie istotne. W odniesieniu do najmłodszych pacjentów na pewno stężenie chlorku sodu w leku podawanym do nebulizatora nie może przekraczać 3 proc. Układ oddechowy dzieci jest inny niż u dorosłych – mają szersze drogi oddechowe, większą liczbę gruczołów śluzowych oraz bardzo małą pojemność płuc, więc ich oddech jest nisko objętościowe. W konsekwencji muszą brać wiele oddechów na minutę, czasami nawet kilkadziesiąt. Ponadto nie umieją odkrztuszać zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny. Dlatego w przypadku dzieci nie stosuje się inhalacji, a np. nebulizację wodą morską, jeżeli takie są wskazania medyczne, która może być stosowana od 1 dnia życia dziecka, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Next article