Dobra kondycja psychiczna, ruch i relacje społeczne to ważne elementy zdrowego starzenia się. Dlatego tak istotne są inicjatywy i programy, które wspierają seniorów w utrzymaniu aktywności i dobrego samopoczucia.
Łukasz Salwarowski
Prezes Stowarzyszenia MANKO i Międzynarodowego Instytutu Rozwoju Społecznego oraz redaktor naczelny „Głosu Seniora”. Inicjator programów Gmina Przyjazna Seniorom, Ogólnopolska Karta Seniora i Międzynarodowych Senioraliów w Krakowie. Członek rad doradczych przy Rzeczniku Praw Pacjenta oraz administracji rządowej zajmujących się polityką senioralną.
Jakie są główne wyzwania zdrowia psychicznego seniorów w Polsce?
Jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia psychicznego seniorów w Polsce jest narastająca samotność i poczucie wykluczenia społecznego. Jak pokazują Badania Potrzeb Społecznych Seniorów 2025 realizowane przez Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora, aż 36 proc. seniorów odczuwa samotność, 25 proc. deklaruje przedłużający się obniżony nastrój, a 30 proc. zmaga się z depresją. Jak podkreśla psycholog Konrad Schroeder, samotność osób starszych ma charakter wieloczynnikowy i wynika m.in. z barier systemowych utrudniających aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. Problem ma także poważny wymiar zdrowotny.
Ekspertka w dziedzinie polityki senioralnej dr. inż. Anita Richert-Kaźmierska zwraca uwagę, że osoby starsze stanowią znaczącą część statystyk samobójstw, a część dramatów pozostaje niewidoczna jako tzw. ciche samobójstwa. Dlatego konieczne jest wzmacnianie wsparcia psychologicznego, rozwój psychogeriatrii oraz działania ograniczające izolację społeczną seniorów. Jak podkreśla Adam Czabański, prezes Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego i ekspert w zakresie kryzysów samobójczych, w Polsce każdego dnia życie odbiera sobie 13 osób, w tym 4 seniorów. Rocznie to 4845 zgonów, blisko 1500 po 60. roku życia. Najczęstsze przyczyny to samotność, choroby przewlekłe, uzależnienie od alkoholu i poczucie utraty sensu życia w starszym wieku.
Jak ruch i aktywność fizyczna wpływają na zdrowie osób starszych i jakie formy są najbezpieczniejsze?
Aktywność fizyczna jest kluczowa dla zdrowia seniorów. Poprawia kondycję, samopoczucie i przeciwdziała samotności.
Jak podkreśla Wirginia Szmyt, DJ WIKA, seniorka i ambasadorka Głosu Seniora, kluczowe jest wychodzenie z domu i utrzymywanie aktywności, nawet gdy pojawia się zniechęcenie czy gorszy nastrój. Zbyt długie pozostawanie w domu sprzyja izolacji i pogorszeniu zdrowia psychicznego. Najbezpieczniejsze formy aktywności dla seniorów to przede wszystkim spacery, lekka gimnastyka, wyjazdy, wycieczki, basen. Regularny ruch połączony z kontaktami społecznymi wzmacnia zdrowie psychiczne, poprawia kondycję i pomaga zachować energię oraz motywację do działania w starszym wieku.
Jakie inicjatywy wspierają seniorów w utrzymaniu aktywności umysłowej i kontaktów społecznych?
Ważną rolę w utrzymaniu i promocji aktywności seniorów odgrywają inicjatywy społeczne takie jak Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, organizowane przez Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora. XIII edycja odbędzie się 19 czerwca i zgromadzi ponad 8000 seniorów z całej Polski. Ważnym programem aktywizacyjnym jest Ogólnopolska Karta Seniora, zapewniająca zniżki w wielu firmach. Głos Seniora prowadzi także kampanię „Stop niewolnictwu 4. piętra”, która nagłaśnia problem seniorów uwięzionych w mieszkaniach bez wind. Realizujemy również inicjatywy „Pracodawca Przyjazny Seniorom”, „Srebrni Przedsiębiorcy” oraz program „Gmina Przyjazna Seniorom”, do którego należy już 370 gmin w Polsce.
Jakie konkretne rozwiązania i wsparcie są dostępne dla seniorów, aby poprawić ich zdrowie i samopoczucie?
Ważną rolę odgrywają miejsca aktywizacji społecznej, takie jak Kluby Seniora, Uniwersytety Trzeciego Wieku czy Domy Pomocy Społecznej, które oferują zajęcia edukacyjne, kulturalne i integracyjne.
Istotnym wsparciem są również 13. i 14. emerytura, renta wdowia, dodatek lub zasiłek pielęgnacyjny, a także świadczenie uzupełniające, tzw. 500+ dla seniora dla osób niesamodzielnych. Z kolei w codziennym funkcjonowaniu duże znaczenie mają usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, usługi sąsiedzkie, program „Opieka 75+”, asystencja osobista czy opieka wytchnieniowa, która wspiera także opiekunów rodzinnych.
