Kluczowa w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów jest szybka diagnoza i rozpoczęcie leczenia w ciągu 12 tygodni od wystąpienia pierwszych objawów.
Prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska
Klinika Wczesnego Zapalenia Stawów, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie
Czym jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) i jakie osoby są szczególnie narażone na tę przypadłość?
Reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym. Predyspozycją do nabycia choroby jest tło genetyczne – ryzyko zachorowalności znacznie rośnie u osób mających wśród członków rodziny chorych na RZS. Innym istotnym czynnikiem, który przyczynia się do zwiększonej zapadalności na tę chorobę, są infekcje. RZS częściej dotyka kobiet.
Jakie objawy mogą wskazywać na rozwój RZS?
Symptomy RZS są bardzo charakterystyczne i każdy, kto zaczyna je dostrzegać, powinien od razu skierować się do specjalisty reumatologa. Cechą charakterystyczną RZS jest to, że bóle stawów w rękach i stopach występują przede wszystkim w drugiej połowie nocy oraz rano. To skutek spadku produkcji kortyzolu mającego działanie przeciwzapalne, którego produkcja w naszym organizmie jest najniższa między drugą a czwartą nad ranem. Jeśli więc nad ranem odczuwamy nasilone obrzęki i bóle w tzw. małych stawach – rąk i stóp – to z dużym prawdopodobieństwem mówimy już o początkach reumatoidalnego zapalenia stawów. Innym objawem towarzyszącym, choć już mniej charakterystycznym, jest ciągłe zmęczenie, a w skrajnych wypadkach także depresja.
Co powinni zrobić pacjenci, którzy zauważą u siebie objawy RZS, i do jakiego lekarza powinni się zgłosić?
Terapię należy rozpocząć jak najszybciej, więc ścieżkę diagnostyczną należy od razu skrócić do wizyty u reumatologa. W tej jednostce chorobowej bardzo istotne jest, aby zacząć zapobiegać jej rozwojowi w ciągu 12 tygodni od wystąpienia pierwszych symptomów. Jeśli rozpoznanie choroby i interwencja lekarza nastąpią szybko, to RZS można leczyć farmakologicznie, a jego postęp może zostać ograniczony.
Jakie terapie są aktualnie dostępne i jak mogą pomóc pacjentom z RZS?
W leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów stosuje się leki modyfikujące przebieg choroby (tzw. DMARDs), które wykazują działanie przeciwzapalne oraz wpływają na mechanizmy immunologiczne. W praktyce klinicznej często wykorzystywaną substancją pierwszego rzutu jest metotreksat. W początkowym okresie terapii może być stosowany równolegle z glikokortykosteroidami, które działają szybciej i pomagają w kontrolowaniu objawów. W dalszym etapie leczenia terapia jest dostosowywana indywidualnie do odpowiedzi pacjenta. Podczas leczenia mogą wystąpić działania niepożądane, dlatego pacjenci pozostają pod stałą kontrolą lekarza, który dostosowuje terapię w zależności od tolerancji i stanu klinicznego. Leczenie może być prowadzone w warunkach domowych, o ile lekarz nie zdecyduje inaczej. Istnieją również określone przeciwwskazania do stosowania niektórych leków, takie jak m.in. ciąża czy ciężkie zaburzenia czynności narządów, dlatego każdorazowo decyzja terapeutyczna wymaga indywidualnej oceny. W terapii RZS wykorzystywane są także inne substancje modyfikujące przebieg choroby, takie jak sulfasalazyna, leflunomid czy hydroksychlorochina. W przypadku niewystarczającej odpowiedzi na leczenie mogą być włączane leki biologiczne lub inhibitory ukierunkowane na konkretne mechanizmy zapalne.
Rehabilitacja w RZS obejmuje ćwiczenia poprawiające ruchomość stawów, siłę mięśni oraz ogólną sprawność fizyczną. Może również wspierać zmniejszenie dolegliwości bólowych i ułatwiać codzienne funkcjonowanie pacjentów.
