Szacowany czas czytania: 5 minut
Regularnie dbamy o samochód, dom czy finanse, działając profilaktycznie. Tymczasem o własnym zdrowiu często przypominamy sobie dopiero wtedy, gdy pojawiają się pierwsze objawy. Wczesna diagnostyka oraz proste działania profilaktyczne mogą jednak znacząco zmniejszyć ryzyko wielu chorób i zwiększyć szanse na długie życie w dobrej formie. Regularne badania, aktywność fizyczna czy rezygnacja z używek to niewielkie kroki, które mogą realnie wpłynąć na długość i jakość naszego życia.
Gdyby tak zastanowić się nad tym, co robimy w naszym życiu profilaktycznie, czyli trochę tak na wszelki wypadek, okazuje się, że robimy całkiem sporo. Przykłady? Ubezpieczasz dom. Robisz przegląd samochodu. Zmieniasz olej po określonym przebiegu. Tworzysz kopie zapasowe danych. Odkładasz pieniądze na wszelki wypadek. A kiedy ostatnio zrobiłeś przegląd własnego organizmu? Zdrowie to jedyna rzecz, której nie da się wymienić ani naprawić gwarancyjnie. Dlatego warto sprawdzać je nie wtedy, gdy coś boli – ale wcześniej. Profilaktycznie.
Profilaktyka zdrowotna to świadome podejmowanie działań, które mają na celu zapobieganie rozwojowi chorób lub ich wykrycie na bardzo wczesnym etapie – jeszcze zanim pojawią się pierwsze objawy kliniczne. To właśnie ten moment ma kluczowe znaczenie: wczesna diagnoza znacząco zwiększa skuteczność leczenia i realnie podnosi szanse na całkowity powrót do zdrowia. Dane pokazują, że z badań profilaktycznych częściej korzystają kobiety. Widać to również w statystykach dotyczących długości życia – w Polsce średnia długość życia kobiet wynosi obecnie 81 lat i jest o około 8 lat wyższa niż w przypadku mężczyzn. Różnice te mają oczywiście wiele przyczyn, jednak jednym z istotnych czynników jest podejście do zdrowia i regularność wykonywania badań.
W przypadku mężczyzn częstym problemem jest odkładanie diagnostyki na później – do momentu pojawienia się wyraźnych objawów. Tymczasem wiele chorób, w tym choroby sercowo-naczyniowe czy nowotworowe, przez długi czas rozwija się bezobjawowo. Właśnie dlatego profilaktyka nie jest oznaką nadmiernej ostrożności, lecz wyrazem odpowiedzialności – zarówno wobec siebie, jak i swoich bliskich.
Odkładanie badań zwiększa ryzyko, że pierwszym sygnałem problemu będzie już poważny objaw. Profilaktyka pozwala tego uniknąć.
Aktywność fizyczna
Aktywność fizyczna sprzyja lepszemu ukrwieniu i dotlenieniu tkanek, a to wspiera sprawniejszy przebieg procesów metabolicznych. Z kolei siedzący tryb życia niesie ze sobą liczne niekorzystne skutki zdrowotne – zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości, chorób sercowo-naczyniowych oraz problemów ze zdrowiem psychicznym. Osoby niewystarczająco aktywne mają o 20–30 proc. wyższe ryzyko zgonu niż osoby aktywne, a to oznacza, że systematyczny marsz, rower, pływanie czy ćwiczenia w domu mają działanie profilaktyczne i zwiększają nasze szanse na długie życie w dobrym zdrowiu.
Rezygnacja z używek
Zarówno palenie, jak i regularne nadużywanie alkoholu wiążą się ze zwiększonym ryzykiem przedwczesnej śmierci. U osób stale sięgających po te używki może to oznaczać skrócenie życia nawet o około 10 lat. To mocny argument, by nie odkładać decyzji o rezygnacji z używek i zadbać o dłuższe i zdrowsze życie.
Rzucenie palenia to jedna z najbardziej opłacalnych form profilaktyki. Już po 1. roku od rzucenia palenia ryzyko choroby wieńcowej jest około o połowę mniejsze niż u osoby palącej. Po 5 latach ryzyko udaru mózgu może spaść aż do poziomu ryzyka osoby niepalącej.
A co z alkoholem? Ograniczenie alkoholu wpływa na poprawę samopoczucia, koncentrację i koordynację, poprawia jakość snu i poziom energii, spada ryzyko chorób wątroby, nowotworów i innych chorób przewlekłych, także urazów i problemów psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu, łatwiej kontrolować masę ciała, ponieważ alkohol dostarcza tzw. pustych kalorii i nasila potrzebę podjadania.
Kontrola ciśnienia tętniczego
Monitorowanie swojego ciśnienia tętniczego to przede wszystkim profilaktyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Duży przegląd statystyczny pokazał, że obniżenie skurczowego ciśnienia o 5 mmHg wiąże się średnio z ok. 10 proc. niższym ryzykiem dużych incydentów sercowo-naczyniowych, czyli zawału serca i udaru mózgu. Monitorowanie ciśnienia jest istotne ze względu na to, że jego podwyższone wartości mogą wiązać się z brakiem zauważalnych objawów. Właśnie z tego powodu warto poprosić o pomiar ciśnienia tętniczego przy okazji każdej wizyty u lekarza, a także skorzystać z możliwości pomiaru ciśnienia w aptece.
Oczywiście! Działania profilaktyczne to także: troska o jakościowy i odpowiednio długi sen, świadome zarządzanie stresem, zdrowa dieta i suplementacja (w Polsce zwłaszcza witaminy D), wizyty u stomatologa – mimo braku zauważalnych problemów z uzębieniem, a także regularne badania laboratoryjne, wykonywane w okresie dobrego samopoczucia.
