Pacjent zwykle na początku sam sięga po leki bez recepty, a do lekarza zgłasza się dopiero, gdy alergia z sezonu na sezon postępuje. Gdy do alergicznego nieżytu nosa dołączają objawy ze strony dolnych dróg oddechowych, to ostatni dzwonek, żeby rozważyć immunoterapię.
Prof. dr hab. n. med. Maciej Kupczyk
Specjalista chorób wewnętrznych, chorób płuc i alergologii. Prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego kadencji 2021-2024. Autor licznych publikacji naukowych.
Dlaczego nie powinno się traktować alergii tylko jako sezonowej dolegliwości?
Alergia często zaczyna się we wczesnym dzieciństwie i może towarzyszyć pacjentowi przez całe życie. Nieleczona może postępować – objawy mogą pojawiać się częściej i z większym nasileniem. Przykładem jest marsz alergiczny, czyli pojawianie się kolejnych manifestacji choroby, np. astmy u pacjenta z alergicznym nieżytem nosa. Innym kierunkiem progresji jest przejście z uczulenia na jeden główny alergen na wiele różnych, przez co objawy mogą utrzymywać się przez cały rok, a nie tylko w sezonie pylenia.
Pacjenci często patrzą na alergię jak na ostrą infekcję, którą można szybko wyleczyć. Tymczasem jako choroba przewlekła wymaga ona długofalowej opieki.
Objawy mogą zaburzać sen, ograniczać aktywność fizyczną czy realizację hobby. Choroba może wymagać wizyt lekarskich i farmakoterapii. W przypadku niektórych postaci alergii, m.in. pokarmowej, na leki czy jady owadów, reakcje mogą być ciężkie i zagrażać życiu.
Kiedy rozważyć immunoterapię i dla kogo ona jest?
Immunoterapia ma zastosowanie m.in. w alergicznych chorobach dróg oddechowych, uczuleniu na jady owadów błonkoskrzydłych, a także (w określonych sytuacjach) w alergiach pokarmowych.
Biorąc pod uwagę możliwość progresji, najlepiej rozpocząć immunoterapię jak najwcześniej, gdy choroba ma łagodniejszy przebieg – w przypadku alergii dróg oddechowych, zanim alergiczny nieżyt nosa rozwinie się w astmę. Jeśli to możliwe, warto zacząć ją także na etapie, gdy dominuje uczulenie na jeden konkretny alergen. Immunoterapię często rozpoczynamy już w dzieciństwie, choć kwalifikujemy do niej również dorosłych.
Problem w tym, że pacjent zwykle na początku sam sięga po leki bez recepty, a do lekarza zgłasza się dopiero, gdy alergia z sezonu na sezon postępuje. Gdy do alergicznego nieżytu nosa dołączają objawy ze strony dolnych dróg oddechowych, to ostatni dzwonek, żebyrozważyć immunoterapię.
Jakie możliwości personalizacji immunoterapii są dziś dostępne?
W alergiach wziewnych możemy rozważać immunoterapię podskórną lub podjęzykową (tabletki i roztwór – red.), uwzględniając wskazania medyczne i preferencje pacjenta.
Ważny jest dobór schematu leczenia. W zależności od wskazań immunoterapia podjęzykowa może być prowadzona całorocznie lub przed- i okołosezonowo. Kluczowe jest zaangażowanie pacjenta i systematyczność. Immunoterapia podjęzykowa prowadzona w domu zapewnia pacjentowi większą wygodę i elastyczność leczenia. Jest rozwiązaniem dla osób mieszkających daleko od poradni lub mających trudności z regularnym stawianiem się w ośrodku w przypadku terapii iniekcyjnej. Pozwala prowadzić leczenie w warunkach domowych, bez konieczności częstych wizyt w placówce.
Leczenie podskórne wymaga natomiast regularnych wizyt w ośrodku.
Dla pacjenta jednym z czynników decydujących o rozpoczęciu i kontynuowaniu terapii jest cena szczepionki, zwłaszcza że immunoterapia jest leczeniem wieloletnim.
Personalizacja zaczyna się na etapie kwalifikacji. Wyniki nowoczesnych metod diagnostycznych zestawiamy z obrazem klinicznym, aby określić kluczowy alergen i dobrać odpowiedni skład szczepionki. Istotny jest szeroki dostęp do preparatów zawierających różne alergeny, aby lepiej dopasować leczenie do profilu uczulenia.
Wybierając preparat do immunoterapii, należy zwrócić uwagę, aby był on zarejestrowanym produktem leczniczym, odpowiednio przebadanym i wystandaryzowanym. Preparat powinien posiadać Charakterystykę Produktu Leczniczego (ChPL), która szczegółowo określa jego skład, właściwości, sposób stosowania, wskazania, przeciwwskazania oraz możliwe działania niepożądane. Istotna jest również dostępność danych dotyczących zawartości tzw. głównego alergenu oraz gwarancja regularnej dostępności preparatu na rynku, szczególnie w przypadku terapii wymagającej systematycznego stosowania przez 3–5 lat.
