Dr n. med. Witold Bartosiewicz
Specjalista w zakresie pediatrii i alergologii, adiunkt WUM, kierownik Pracowni Endoskopii Układu Oddechowego. Zajmuje się podjęzykową swoistą immunoterapią.
Alergia jest często postrzegana jako przejściowa, sezonowa dolegliwość. Czy słusznie? Jak wygląda jej naturalny przebieg i czym grozi brak odpowiedniego leczenia?
U części pacjentów alergia może mieć łagodny, sezonowy przebieg i wówczas leczenie objawowe może przynieść pewien efekt. Sytuacja komplikuje się, gdy mamy do czynienia z alergenami całorocznymi albo uczuleniem na kilka różnych alergenów.
Objawy takie jak kichanie, utrzymujący się świąd oczu, zaburzenia koncentracji czy rozdrażnienie znacznie obniżają jakość życia, a mogą się ciągnąć latami. Alergia jest chorobą dynamiczną i długofalową. Mówimy o tzw. marszu alergicznym. Niemowlę, które ma objawy alergii, najczęściej pokarmowej, w 2.–3. roku życia może już cierpieć na alergię wziewną. Zwykle też monoalergia u takiego kilkulatka może potem przerodzić się w polialergię, co oznacza, że do uczulenia na jeden alergen dołączają kolejne.
Jakie korzyści niesie wczesne wdrożenie immunoterapii?
Immunoterapia alergenowo-swoista, stosowana u pacjenta z określonymi objawami klinicznymi potwierdzonymi wynikami badań, jest jedyną metodą, która może dać szansę na trwałe zmniejszenie lub nawet ustąpienie objawów. Zahamowanie marszu alergicznego opłaca się wszystkim, ale u odpowiednio zakwalifikowanego pacjenta jak najwcześniejsze wdrożenie nowoczesnej immunoterapii daje szanse na całkowitą albo znaczną redukcję objawów.
Kwalifikowani są przede wszystkim pacjenci z umiarkowanym lub ciężkim alergicznym nieżytem nosa, także powikłanym alergicznym zapaleniem spojówek, oraz pacjenci z astmą oskrzelową. Immunoterapię rozważa się też jako element strategii mającej ograniczyć ryzyko rozwoju astmy u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa. W swojej praktyce klinicznej zwykle proponuję immunoterapię od 5. roku życia, a światowe gremia dopuszczają jej stosowanie nawet wcześniej. U najmłodszych pacjentów dostępne są obecnie preparaty do immunoterapii podjęzykowej (SLIT), zarówno w postaci roztworu, jak i tabletek podjęzykowych. W przypadku tych preparatów dodatkową zaletą jest możliwość elastycznego dostosowania dawki do potrzeb pacjenta, co może ułatwiać prowadzenie terapii, szczególnie u najmłodszych dzieci. Dzięki wygodnej i elastycznej formie podania preparaty SLIT mogą ułatwiać rozpoczęcie i kontynuowanie długotrwałej terapii, a ich stosowanie w warunkach domowych może dodatkowo zwiększać komfort dziecka i jego rodziców. Tego rodzaju postacie preparatów są obecnie powszechnie stosowane w immunoterapii, a w wielu przypadkach są również objęte refundacją.
Jakimi kryteriami powinien kierować się lekarz przy wyborze immunoterapii alergenowej?
W mojej praktyce klinicznej zawsze powtarzam: to nie może być tak, że widzimy pacjenta dzisiaj, a jutro od razu zaczynamy odczulanie. Najpierw oceniamy objawy kliniczne i ich związek z alergenem, następnie wykonujemy precyzyjną diagnostykę komponentową, a na końcu sprawdzamy, czy nie ma przeciwwskazań.
Musimy postępować zgodnie ze wskazaniami określonymi dla danego preparatu. Każdy produkt ma w charakterystyce produktu leczniczego zapisane, w jakich wskazaniach został zarejestrowany i w jaki sposób może być stosowany. Polskie Towarzystwo Alergologiczne w 2024 roku określiło wskazania do immunoterapii, opierając się na światowych rekomendacjach Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej. Trzeba też ocenić, czy pacjent będzie w stanie systematycznie realizować wieloletnią terapię – dużo zależy od wieku i stylu życia. Znaczenie mają również zasady refundacji konkretnego produktu i związane z nimi koszty wieloletniego leczenia.
Leczenie alergii to nie jest sprint, tylko maraton. Jeżeli aktywnie i nowocześnie podejdziemy do leczenia, immunoterapia swoista może znacząco poprawić komfort życia i ograniczyć przyjmowanie leków. Dlatego pacjenci powinni rozmawiać ze swoim alergologiem o możliwości zastosowania tej metody.
