PrEP, czyli profilaktyka przedekspozycyjna HIV, jest skuteczną metodą zapobiegania zakażeniu dla osób, które chcą lepiej zadbać o swoje zdrowie seksualne. Choć dostępne są coraz nowocześniejsze, długodziałające metody, w Polsce nawet stosowany od lat PrEP doustny nadal nie jest finansowany publicznie. Potrzebujemy rozwiązania systemowego i powszechnego programu profilaktyki.
Czym jest PrEP i w jaki sposób chroni przed zakażeniem HIV?
PrEP to metoda zapobiegania zakażeniu HIV polegająca na przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przez osoby HIV-ujemne. W przypadku PrEP doustnego skuteczność wynosi 86–92 proc., pod warunkiem prawidłowego stosowania i osiągnięcia właściwego stężenia leków w organizmie w czasie potencjalnej ekspozycji.
Kto może rozważyć stosowanie PrEP?
Ryzyko nie jest jednak stałe ani jednakowe dla wszystkich. Może zmieniać się w różnych okresach życia, dlatego decyzja powinna wynikać z indywidualnej oceny potrzeb, najlepiej przeprowadzonej wspólnie z lekarzem.
Bardzo ważne jest podejście bez oceniania i stygmatyzacji. PrEP może być odpowiednią opcją dla każdej osoby HIV-ujemnej, która chce skuteczniej chronić się przed zakażeniem. Dostęp do tej metody zwiększa poczucie bezpieczeństwa i pozwala świadomie troszczyć się o zdrowie seksualne.
Jakie są schematy i formy stosowania PrEP?
Doustny PrEP można stosować codziennie lub, u części pacjentów, w schemacie 2-1-1. W tym drugim przypadku przyjmuje się dwie tabletki od 2 do 24 godzin przed planowanym kontaktem, a następnie po jednej tabletce 24 i 48 godzin po kontakcie. Dobór schematu powinien uwzględniać sytuację kliniczną, rodzaj ekspozycji i możliwość regularnego przyjmowania leku.
PrEP doustny jest dostępny w Polsce, ale nie jest finansowany ze środków publicznych, a koszt to 160–200 zł miesięcznie. Rozwijane są także metody długodziałające, podawane w iniekcjach co dwa lub sześć miesięcy. Mogą one ułatwiać profilaktykę osobom, dla których codzienne stosowanie tabletek jest trudne, jednak istotną barierą pozostają koszty i ograniczona dostępność.
Gdzie zgłosić się, aby rozpocząć PrEP?
Pierwszym krokiem może być rozmowa z lekarzem rodzinnym, specjalistą chorób zakaźnych lub lekarzem prowadzącym poradnictwo w zakresie zdrowia seksualnego. Konsultacja jest okazją nie tylko do omówienia PrEP, lecz także profilaktyki innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, szczepień przeciw WZW B i HPV oraz regularnego testowania.
Lekarz dobiera odpowiednie badania i ustala harmonogram kontroli. Ważne jest również sprawdzenie odporności lub wskazań do szczepienia przeciw WZW B.
Jak wiele osób korzysta z PrEP w Polsce i co ogranicza dostęp?
Szacuje się, że w Polsce PrEP stosuje 5–10 tys. osób, choć nie ma pełnego systemu monitorowania. W Europie największa część użytkowników koncentruje się w Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech, gdzie funkcjonują rozwinięte programy profilaktyki przedekspozycyjnej.
W Polsce głównymi barierami pozostają brak finansowania publicznego, niewystarczająca wiedza oraz trudniejszy dostęp do przyjaznego poradnictwa. Dotyczy to zarówno osób zainteresowanych profilaktyką, jak i części personelu medycznego. Nadal obecna jest również stygmatyzacja związana z HIV i zdrowiem seksualnym.