Sądzimy, że HIV dotyczy tylko pewnych wąskich grup społecznych. Tymczasem do większości zakażeń w naszym kraju dochodzi drogą seksualną, a wirus nie pyta o orientację. Test na HIV to badanie profilaktyczne jak każde inne.
Dlaczego Polacy nie testują się w kierunku HIV?
Krajowe Centrum ds. AIDS podaje, że 87 proc. Polaków uważa, że HIV ich nie dotyczy, a tylko 14 proc. kiedykolwiek zrobiło test. Takie podejście wynika z tego, że przez lata o HIV mówiło się głównie w kontekście określonych grup społecznych, co sprzyjało stygmatyzacji. Tymczasem od lat dominującą drogą zakażenia w Polsce są kontakty seksualne, zarówno nieheteronormatywne, jak i heteroseksualne.
Dlaczego wynik pozytywny to dziś nie wyrok?
Mamy dostęp do skutecznych terapii antyretrowirusowych, które mają coraz mniej skutków ubocznych. Nie trzeba już brać po kilka tabletek dziennie, lecz jedną lub dwie. Alternatywą mogą być terapie długodziałające w formie zastrzyków (raz na dwa miesiące).
Osoby żyjące z HIV mogą dożyć spokojnej starości, mieć niezakażonych partnerów i rodzić zdrowe dzieci. Niewykrywalny poziom wirusa w organizmie oznacza, że dana osoba nie przenosi go w kontaktach seksualnych – to tzw. zasada N=N, czyli Niewykrywalny=Niezakaźny.
Jak wygląda testowanie w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym (PKD)?
Badania są w pełni anonimowe i bezpłatne. W Polsce działa obecnie 27 takich punktów. Niestety, mieszczą się one głównie w dużych miastach i działają w określonych godzinach. Większość nie wymaga zapisu i z reguły dysponuje szybkimi testami „z palca”, a wynik jest znany po 20 minutach. Często też oferują wykonanie testów w kierunku HCV i kiły. Badanie poprzedza poufna rozmowa z doradcą, który m.in. ocenia, czy to optymalny moment na test.
Jeśli wynik jest reaktywny, doradca proponuje rozkodowanie badania. Dane osobowe pozostają jednak przy osobie testującej się. Takie rozwiązanie ma ułatwić dalszą diagnostykę w poradni HIV i pozwolić uniknąć powtarzania procedur.
Od maja 2025 roku testy na HIV można wykonać również u lekarza POZ. W aptekach online dostępne są testy do samodzielnego wykonania. Fundacja Edukacji Społecznej od 2020 roku umożliwia uzyskanie takiego testu bezpłatnie poprzez stronę zamówtestnahiv.pl. Spotyka się to z dużym zainteresowaniem osób, szczególnie kobiet, które nigdy wcześniej nie wykonywały badania w kierunku HIV.
Co jeszcze robi FES, by dotrzeć do osób, które boją się tradycyjnej placówki?
Oprócz dwóch punktów konsultacyjno-diagnostycznych w Warszawie prowadzimy mobilny serwis redukcji szkód. Kamperem jeździmy do osób, które używają substancji psychoaktywnych. Pojawiamy się też na festiwalach, eventach czy w klubach, żeby aktywnie trafiać do osób, które nigdy nie wykonały badania. Próbujemy odczarować to testowanie – i to się udaje. Spotykamy się z bardzo dobrym odbiorem.
Co powie pani osobie, która odkłada badanie ze strachu?
Każdy wynik jest dobry. Jeżeli nie mamy zakażenia, możemy wykorzystać tę okazję, żeby dowiedzieć się, jak w przyszłości nie narażać się na ryzyko. A jeśli mamy już to zakażenie, to możemy wdrożyć skuteczne leczenie i dzięki temu odbudować układ odpornościowy i nie dopuścić do rozwinięcia pełnoobjawowego AIDS. Niestety w Polsce wiele osób zbyt późno dowiaduje się o swoim zakażeniu. A HIV nie odbiera lat życia, jeśli jest odpowiednio wcześnie zdiagnozowany.
