Najskuteczniejszym sposobem ograniczania ryzyka ciężkiego przebiegu wielu chorób zakaźnych są szczepienia. Równie ważna jest wczesna diagnostyka. Jakie rozwiązania ułatwiają pacjentom korzystanie z profilaktyki?
Dlaczego warto szczepić się przeciwko chorobom zakaźnym?
Warto szczepić się przeciwko chorobom zakaźnym, ponieważ mimo ogromnego postępu medycyny nadal stanowią one poważny problem zdrowia publicznego. Dobrym przykładem jest odra: w 2024 roku w krajach europejskiego regionu WHO odnotowano ponad 127 tysięcy przypadków tej choroby, a ponad połowa chorych wymagała hospitalizacji. Pokazuje to, że choroby, które potrafimy skutecznie ograniczać dzięki szczepieniom, wciąż mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci. Szczepienia zmniejszają ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu infekcji, a także ograniczają rozprzestrzenianie się patogenów. Chronią również osoby najbardziej narażone, które z przyczyn medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Dlatego szczepienia to nie tylko indywidualna decyzja dotycząca własnego zdrowia, ale również ważny element odpowiedzialności za zdrowie całego społeczeństwa.
Jakie wnioski płyną z minionych sezonów grypowych?
Grypa pozostaje chorobą, której nie powinniśmy lekceważyć. W sezonie 2024/2025 odnotowano w Polsce ponad 2 mln zachorowań i ponad 25 tys. hospitalizacji. Za tymi liczbami stoją konkretni pacjenci, a dla części z nich infekcja oznacza ciężki przebieg i powikłania. Szczególnej ochrony wymagają seniorzy, małe dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Dlatego warto odpowiednio wcześnie pomyśleć o szczepieniu przeciw grypie, zanim rozpocznie się okres największej liczby zachorowań.
Jak ułatwiany jest dostęp do szczepień?
Zależy nam na tym, aby szczepienie było dla pacjenta jak najprostsze i dostępne blisko miejsca, w którym mieszka. Dlatego osoby dorosłe mogą korzystać ze szczepień nie tylko w placówkach medycznych, ale również w aptekach. W aptece pacjent może przejść kwalifikację i zostać zaszczepiony m.in. przeciw grypie, COVID-19, krztuścowi, pneumokokom, półpaścowi, RSV czy HPV. To oznacza mniej formalności i łatwiejszy dostęp do profilaktyki. Informacja o wykonanym szczepieniu trafia do elektronicznej Karty Szczepień, dzięki czemu pacjent ma uporządkowaną historię swoich szczepień.
Jak rozwijana jest profilaktyka HPV?
Profilaktyka HPV łączy szczepienia z nowoczesnymi badaniami przesiewowymi. Bezpłatny powszechny program szczepień obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14 lat; szczepienia są wykonywane w POZ i w szkołach.
Program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje test molekularny HPV HR jako badanie podstawowe oraz cytologię na podłożu płynnym LBC wykonywaną z tej samej próbki w razie dodatniego wyniku.
Na początku roku powrócił w debacie publicznej temat ewentualnego wprowadzenia obowiązku szczepień przeciwko HPV. Jakie stanowisko zajmuje obecnie Ministerstwo Zdrowia w tej sprawie? Od jakich czynników zależy ewentualna zmiana statusu tych szczepień i kiedy możemy się jej spodziewać?
Ministerstwo Zdrowia prowadzi prace nad objęciem szczepień przeciw HPV obowiązkiem szczepień ochronnych. Projektowane rozwiązanie jest nadal przedmiotem prac legislacyjnych, dlatego ostateczny kształt regulacji i termin jej wejścia w życie nie są jeszcze przesądzone.
Decyzja zależy przede wszystkim od zakończenia procesu legislacyjnego, zapewnienia finansowania, zabezpieczenia odpowiedniej liczby szczepionek oraz przygotowania organizacyjnego realizatorów. Niezależnie od tych prac bezpłatny program szczepień zalecanych przeciw HPV jest kontynuowany.
Jak przełamać tabu wokół HIV i zwiększyć dostęp do profilaktyki oraz testowania?
Przede wszystkim powinniśmy traktować test w kierunku HIV tak samo jak inne badania profilaktyczne. Wykonanie testu jest wyrazem troski o własne zdrowie i zdrowie bliskich, a wczesne rozpoznanie zakażenia pozwala szybko rozpocząć skuteczne leczenie i normalnie funkcjonować.
Badanie można wykonać bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania w punktach konsultacyjno-diagnostycznych, a także w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Szczególne znaczenie ma diagnostyka w czasie ciąży, ponieważ odpowiednio wczesne rozpoznanie zakażenia umożliwia podjęcie działań chroniących zdrowie matki i dziecka. Dlatego test w kierunku HIV jest elementem opieki nad kobietą w ciąży.
Mamy również skuteczne metody zapobiegania zakażeniu, w tym profilaktykę przedekspozycyjną, czyli PrEP. Ministerstwo Zdrowia analizuje możliwości dotyczące jej dostępności. Trzeba jednak pamiętać, że PrEP jest jednym z elementów szerszej profilaktyki skojarzonej, obok regularnego testowania, rzetelnej wiedzy, leczenia osób żyjących z HIV oraz stosowania metod barierowych.
Jak zwiększać wykrywalność zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV)?
Zakażenie HCV może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo i zostać rozpoznane dopiero po wystąpieniu poważnych powikłań. Tymczasem wcześnie wdrożone nowoczesne leczenie pozwala wyleczyć zdecydowaną większość pacjentów.
Na tej podstawie pacjent może otrzymać zlecenie badania przeciwciał anty-HCV, a w razie potrzeby zostać skierowany do dalszej diagnostyki i opieki specjalistycznej. Takie rozwiązanie przenosi wykrywanie HCV bliżej pacjenta, do podstawowej opieki zdrowotnej.
Co Ministerstwo Zdrowia planuje, aby ograniczyć problem antybiotykooporności?
Antybiotykooporność dotyczy każdego z nas, ponieważ może sprawić, że zakażenia, które dziś skutecznie leczymy, staną się trudniejsze do opanowania. Dlatego tak ważne jest odpowiedzialne stosowanie antybiotyków, przyjmowanie ich tylko wtedy, gdy są potrzebne i zgodnie z zaleceniami lekarza.
Jednocześnie potrzebne są działania na poziomie całego systemu. Dlatego trwają prace nad krajową strategią dotyczącą lekooporności, opartą na podejściu „Jedno Zdrowie”, które łączy zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. Ważnym elementem tych działań jest również edukacja pacjentów i personelu medycznego dotycząca właściwego stosowania antybiotyków.