Skip to main content
Home » Immunologia » Dieta a odporność. Jakie składniki wspierają odporność?
Immunologia

Dieta a odporność. Jakie składniki wspierają odporność?

diecie
diecie

Prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego człowieka warunkuje wiele czynników, a jednym z nich jest odpowiedni sposób żywienia. Badania wskazują, że niedobory niektórych składników w diecie mogą przyczyniać się do osłabienia układu immunologicznego i zwiększać podatność na infekcje czy zakażenia. Jednocześnie istnieją składniki diety, którymi możemy wspierać naszą odporność.

Klaudia Wiśniewska

Dietetyk, ekspert Narodowego centrum Edukacji Żywieniowej, pracownik Instytutu Żywności i Żywienia, gdzie prowadzi badania naukowe oraz zajmuje się działalnością edukacyjną – koordynuje Centrum Dietetyczne Online – internetową poradnię dietetyczną, z której bezpłatnie mogą skorzystać osoby dorosłe z dostępem do Internetu. Główne obszary zainteresowań obejmują profilaktykę i dietoterapię otyłości i chorób z nią związanych oraz zastosowanie żywienia spersonalizowanego opartego o badania genetyczne i telemedycyne.

W naszej codziennej diecie możemy znaleźć składniki o charakterze immunomodulacyjnym, czyli składniki korzystnie stymulujące system immunologiczny człowieka. Spośród tych składników na szczególną uwagę zasługują wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny n-3 i n-6, niektóre witaminy i składniki mineralne oraz przeciwutleniacze. Działanie tych składników polega przede wszystkim na oddziaływaniu na barierę jelitową błon śluzowych, aktywność komórek obronnych i odpowiedź zapalną.

Kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6

Kwasy tłuszczowe omega 3 i omega 6 należą do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, co oznacza, że organizm nie potrafi sam ich wytworzyć, dlatego musimy dostarczać je regularnie z pożywieniem. Pełnią wiele ważnych funkcji biologicznych oraz odgrywają znaczną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Wskazuje się, że odpowiednie spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 może wpływać na zmniejszenie stanu zapalnego w organizmie.

Kwasy tłuszczowe omega-6 są dość powszechne w codziennej diecie i raczej nie obserwujemy ich niedoborów pokarmowych. Zadbać natomiast musimy o regularne spożycie produktów będących dobrym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3, szczególnie kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA). Znaleźć je można przede wszystkim w tłustych rybach morskich takich jak śledź, makrela, łosoś, sardynka, tuńczyk, halibut oraz w suplementach olejów rybnych. Warto wspomnieć również o kwasach tłuszczowych z grupy omega-3 znajdujących się pod postacią kwasu alfa linolenowego (ALA) w produktach pochodzenia roślinnego. Najbogatszym źródłem będzie w tym przypadku siemię lniane oraz olej lniany, dobrym źródłem są też orzechy włoskie czy olej rzepakowy i sojowy. Należy jednak pamiętać, że organizm ludzki w bardzo ograniczonym stopniu może z ALA wytworzyć EPA i DHA.

Składniki mineralne

Spośród wszystkich składników mineralnych duże znaczenie w przypadku prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego mają cynk, żelazo, selen oraz magnez. Już niewielki niedobór cynku może wpływać na obniżenie odporności, dlatego należy pamiętać o jego dobrych źródłach w diecie. Znaleźć go możemy w produktach takich jak siemię lniane, pestki dyni, nasiona roślin strączkowych (np. groch, fasola) oraz kaszy gryczanej, jaglanej. Niedobór żelaza wpływa nie tylko na spadek samopoczucia, obniżenie koncentracji, ale również na obniżenie odporności organizmu zwiększając tym samym często podatność na infekcje. Dobrym źródłem tego składnika będzie mięso, produkty zbożowe oraz nasiona i pestki. Zwiększając spożycie żelaza w diecie należy jednocześnie zwiększyć spożycie znajdującej się przede wszystkim w surowych warzywach i owocach witaminy C, która zwiększa jego przyswajalność. Selen z kolei działa immunostymulująco poprzez zwiększenie aktywności komórek układu immunologicznego. W większych ilościach znajdziemy go przede wszystkim w orzechach brazylijskich, płatkach owsianych, sezamie czy rybach. Niedobór magnezu może być związany z objawami procesu zapalnego w organizmie, dlatego warto zadbać o jego odpowiednie spożycie z dietą. Sporych ilości magnezu dostarczą nam produkty zbożowe, orzechy, nasiona i pestki oraz owoce suszone.

Witaminy w diecie

Ważną rolę w symulacji układu odpornościowego odgrywają także witaminy, a w szczególności witaminy: A, C, E i D. Sporych ilości witaminy A dostarcza nam mięso i jego przetwory, ryby, nabiał oraz jajach. Witaminę E znaleźć możemy przede wszystkim w produktach zbożowych, większości warzyw (np. w papryce, natce pietruszki czy szpinaku) oraz w olejach roślinnych i orzechach. Witamina C obecna jest w większości warzyw i owoców, a w szczególności w papryce czerwonej, natce pietruszki, jarmużu, porzeczkach i truskawkach. W przypadku witaminy D żywność jest zdecydowanie mniej znaczącym źródłem niż synteza skórna, warto jednak zwrócić uwagę na jaja, tłuste ryby i oleje rybne.

Podsumowanie

Należy pamiętać, że unikanie niedoborów i odpowiednio zbilansowana dieta bogata w składniki o charakterze immunomodulacyjnym może korzystnie wpływać na procesy odpornościowe zachodzące w organizmie. Kluczem do sukcesu jest tak skomponowana dieta, która realizuje zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze, w tym te o charakterze immunomodulacyjnym. Znaleźć w niej miejsce powinna zatem odpowiednia ilość białka, tłuszczu i węglowodanów oraz witamin i składników mineralnych. Wszelkie eliminacje poszczególnych grup produktów spożywczych zwiększają ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych, dlatego dokonywanie zmian w swojej diecie bez wskazań medycznych nie jest zasadne.

Next article
Home » Immunologia » Dieta a odporność. Jakie składniki wspierają odporność?
układ trawienny

Czy to alergia pokarmowa? Jakie są jej objawy?

Alergię pokarmową mogą wywołać różne pokarmy. Jednak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wytypowała „złotą ósemkę” – produkty, które najczęściej dają niepożądane objawy. Warto wiedzieć, że czasami mogą wywołać gwałtowną reakcję, nieraz nawet zagrażającą życiu.

Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi

Specjalista chorób wewnętrznych, gastroenterolog, alergolog, Kierownik Kliniki Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, UMK, prezydent kadencji 2015-2018 w Zarządzie głównym Polskiego Towarzystwa Alergologicznego

Jak objawia się alergia pokarmowa?

Objawy są różnorakie, co wynika z tego, że pokarmy dostają się do organizmu różnymi drogami – poprzez spożycie, wdychanie lub przez kontakt ze skórą. Dlatego też do najczęstszych objawów alergii pokarmowej zalicza się m.in. uporczywy refluks, zaburzenia w wypróżnieniu, biegunki, zaparcia i wzdęcia. Mogą wystąpić także duszności i napady astmy, pokrzywka oraz rzadziej występujące – afty w jamie ustnej. Z kolei objawem, który budzi największy niepokój i bezpośrednio zagraża życiu pacjenta, jest wstrząs anafilaktyczny, czyli nagła utrata świadomości i spadek ciśnienia.

Czemu alergia pokarmowa pojawia się u niektórych osób, a u innych nie?

Jest wiele różnych przyczyn występowania alergii. Jedną z nich są geny, co oznacza, że jeśli w rodzinie występuje alergia, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że pojawi się także u dzieci. Kolejnym czynnikiem jest ekspozycja na pokarmy – alergia na dany pokarm występuje częściej, jeśli spożywa się go w dużych ilościach. Na jej wystąpienie wpływa także zanieczyszczenie środowiska, w tym powietrza, wody i gleby oraz stosowanie antybiotykoterapii (jeśli antybiotyki stosowane są u małych dzieci, to częstość alergii wzrasta nawet dwukrotnie). Istotnym dla rozwoju alergii pokarmowej jest także spożywanie pokarmów zawierających m.in. konserwanty, barwniki i inne dodatki, które zaburzają funkcjonowanie flory bakteryjnej jelit. W jej rozwoju znaczący jest także sposób porodu – badania naukowe potwierdzają, że cięcie cesarskie usposabia do wystąpienia alergii pokarmowej dwukrotnie częściej niż poród siłami natury.

Jakie produkty najczęściej powodują alergię u dzieci i dorosłych?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżniła tzw. „złotą ósemkę” alergenów pokarmowych, wśród których znajdują się produkty takie jak: mleko, jaja, soja, ryby, skorupiaki, alergeny pokarmowe pochodzenia roślinnego oraz orzechy arachidowe i orzechy drzewne. Warto jednak podkreślić, że reakcję alergiczną może wywołać każdy pokarm.

Jak diagnozuje się alergię pokarmową?

Ustalenie diagnozy to trudny i złożony proces, dlatego też nie ma jednej metody, która w każdym przypadku potrafi jednoznacznie potwierdzić, jaka jest przyczyna występowania alergii. Na początku diagnostyki wykonywane jest badanie podmiotowe, czyli przeprowadzany jest skrupulatny wywiad z pacjentem. Dopiero w kolejnym kroku przeprowadza się m.in. testy skórne (naskórkowe, śródskórne i natywne), testy prowokacyjne i testy eliminacyjne. Do najnowszych testów diagnostycznych zalicza się badania molekularne, określające profil uczuleniowy pacjenta za pomocą tzw. testów multipleksowych (ISAC, ALEX i FABER).

Jak wygląda leczenie i jak żyć z alergią pokarmową?

Należy podkreślić, że nie ma leków, które spowodowałyby, że pacjent ze stwierdzoną alergią pokarmową na dany pokarm, będzie mógł go spożywać. Dlatego też najważniejsza jest edukacja – pacjent musi wiedzieć, na co jest uczulony i musi unikać tej żywności. Szansą na podwyższenie jakości życia alergików jest odczulanie, czyli immunoterapia alergii pokarmowej. Jest to metoda, która jak sądzę, za parę lat będzie powszechnie stosowana w praktyce klinicznej, a która obecnie daje obiecujące wyniki badań klinicznych. Po zastosowaniu odczulania pacjent będzie wyleczony, co w praktyce oznacza brak reakcji alergicznej na spożywane przez niego pokarmy.

Next article