Edukacja dotycząca chorób przenoszonych drogą płciową wciąż nie jest w Polsce wystarczająca. Ograniczony dostęp do rzetelnej wiedzy i profilaktyki sprawia, że HIV nadal pozostaje wyzwaniem dla zdrowia publicznego.
Prof. dr hab. n. med. Miłosz Parczewski
Konsultant krajowy w dziedzinie chorób zakaźnych, prorektor PUM w Szczecinie oraz prezes Europejskiego Towarzystwa Naukowego AIDS; specjalizuje się w epidemiologii molekularnej wirusów (HIV, HCV, SARS-CoV-2)
Jakie są największe wyzwania edukacyjne w Polsce w kontekście HIV/AIDS?
To przede wszystkim brak obowiązkowej edukacji zdrowotnej w szkołach. Choć wkrótce ma się to zmienić, niepokojące jest, że kwestie dotyczące zdrowia seksualnego, w tym profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową, mogą znaleźć się w module nieobowiązkowym.
To ogranicza młodzieży dostęp do rzetelnej wiedzy, która wbrew temu, co mówią krytycy tego przedmiotu, nie ma nic wspólnego z deprawacją i zachęcaniem do wczesnego podejmowania inicjacji seksualnej.
Wręcz przeciwnie. Informowanie o skutkach nieodpowiedzialnych zachowań seksualnych służy promowaniu dojrzałych i bezpiecznych postaw. W przeciwnym razie, młodzi ludzie będą szukać informacji w internecie i zgłębiać temat przez pryzmat treści niekoniecznie opartych na dowodach naukowych.
Jakie są zalety self-testingu na HIV, jak z niego skorzystać i kto powinien go rozważyć?
Test warto wykonać zawsze wtedy, gdy doszło do ryzykownego zachowania – przede wszystkim kontaktu seksualnego. Najlepiej skorzystać z punktów konsultacyjno-diagnostycznych. Ich wykaz znajduje się na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS. W punktach tych można wykonać nie tylko test w kierunku HIV, ale też na kiłę i HCV. Badania są bezpłatne, anonimowe i połączone z profesjonalnym poradnictwem.
W przypadku pozytywnego wyniku pacjent jest od razu informowany o tym, gdzie może się udać, aby wdrożyć leczenie zapobiegające AIDS.
Istnieją też testy, które można wykonać w domu. Pamiętajmy jednak, że są one obarczone większym ryzykiem błędu, a w przypadku pozytywnego wyniku pacjent po pierwsze pozostaje z tą informacją sam, a po drugie i tak powinien potwierdzić wynik w laboratorium.
Jaką rolę w profilaktyce i wykrywaniu HIV odgrywają lekarze POZ?
Lekarz POZ może wystawić skierowanie na test w kierunku HIV i poinformować, gdzie uzyskać pomoc w przypadku pozytywnego wyniku. W praktyce jednak niewiele osób korzysta z tej ścieżki. Pacjenci wolą poznać swój status serologiczny, korzystając z anonimowych testów we wspomnianych wcześniej punktach. Warto pamiętać, że zawsze mamy prawo zastrzec swoje dane personalne. Informacja o zakażeniu trafia wówczas do nadzoru epidemiologicznego w formie uniemożliwiającej identyfikację pacjenta.
Co mogłoby przyczynić się do ograniczenia liczby nowych zakażeń?
Ważne są działania w obszarach: edukacji, upowszechnienia profilaktyki i zwiększenia dostępności do testów. Te pierwsze od dawna realizuje Krajowe Centrum ds. AIDS, prowadząc kampanie edukacyjne adresowane do różnych grup społecznych.
Skuteczną metodą zapobiegania HIV jest profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) dostępna obecnie w dwóch formach – doustnej przyjmowanej codziennie oraz iniekcyjnej przyjmowanej raz na 6 miesięcy.
Ważne jest wczesne wykrywanie nowych zakażeń i szybkie włączenie terapii. Pacjent, który jest skutecznie leczony antyretrowirusowo, w pewnym momencie osiąga niewykrywalny poziom wiremii. Jeżeli utrzymuje się on przez 6 miesięcy, to zgodnie z najnowszą wiedzą medyczną przyjmuje się, że pacjent nie jest zakaźny.
Ważnym uzupełnieniem wiedzy o wykrywalności i epidemiologii nie tylko HIV, ale także innych chorób przenoszonych drogą płciową, będzie realizowane właśnie badanie POLARES, które pokaże skalę problemu w określonych środowiskach społecznych.
