W obliczu rosnącej liczby infekcji oraz alarmujących danych dotyczących narastającej antybiotykooporności, dbanie o wewnętrzny ekosystem organizmu staje się kluczowym elementem profilaktyki zdrowotnej. O tym, jak mikrobiota jelitowa wspiera odporność i dlaczego probiotykoterapia jest wskazana przy leczeniu antybiotykami, rozmawiamy z dr n. biol. Anną Basińską, biologiem oraz specjalistką ds. naukowych z Instytutu Mikroekologii w Poznaniu.
Czym jest mikrobiota jelitowa i w jaki sposób jelita odpowiadają za odporność organizmu na infekcje?
Mikrobiota to złożony ekosystem mikroorganizmów, głównie bakterii, ale także archeonów, protista i grzybów, zamieszkujących nasze jelita Jej aktywność i liczebność jest imponująca, liczba komórek bakterii w jelicie grubym wynosi 1011-1012 na gram treści jelitowej, a ich łączny materiał genetyczny zawiera około 150 razy więcej genów niż genom człowieka. Ewolucja powierzyła mikrobiocie zadania kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. W jelitach znajduje się największa, wysoce wyspecjalizowana część układu odpornościowego, czyli tkanka limfatyczna związana z błoną śluzową przewodu pokarmowego (GALT). Prawidłowa mikrobiota nieustannie „trenuje” nasze komórki odpornościowe, stymuluje dojrzewanie limfocytów oraz produkcję przeciwciał. Ponadto tworzy szczelną barierę ochronną na nabłonku jelitowym i wytwarza substancje przeciwdrobnoustrojowe oraz przeciwzapalne, m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan.
Jak antybiotyk niszczy florę bakteryjną jelit i jakie są najczęstsze objawy dysbiozy po antybiotykoterapii?
Antybiotyk nie wybiera – niszczy nie tylko groźne bakterie wywołujące chorobę, ale przy okazji zabija też te dobre, które na co dzień dbają o nasze zdrowie. W jelitach dochodzi wtedy do zachwiania równowagi, czyli tzw. dysbiozy. Badania pokazują, że po wzięciu choćby jednej dawki antybiotyku nasza mikrobiota może wracać do siebie nawet przez cały rok. Najszybciej odczuwamy to w brzuchu. Często pacjenci trafiający do naszego Instytutu Mikroekologii zgłaszają, że po antybiotykach pojawiają się u nich: biegunki, wzdęcia i bóle brzucha, co widać również w wynikach badań naukowych. Osłabiona mikrobiota gorzej chroni nas też przed grzybami, dlatego po antybiotykoterapii często dokuczają nam afty, pleśniawki w ustach czy u kobiet grzybica pochwy. Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do antybiotyków u kobiet w ciąży i małych dzieci. Przyjmowanie antybiotyków w tych okresach, może wpływać na zdrowie dziecka w przyszłości i przyczynić się do rozwoju zaburzeń odporności oraz podwyższyć ryzyko nadwagi i otyłości.
Jak odbudować mikrobiotę po antybiotykach?
Przede wszystkim ważne jest wsparcie mikrobioty już podczas przyjmowania antybiotyku. Badania potwierdzają, że bakterie Lactobacillus rhamnosus GG oraz drożdże Saccharomyces boulardii świetnie chronią przed biegunką poantybiotykową, która występuje nawet u 50 proc. chorych. Jest to szczególnie ważne u dzieci i seniorów, dla których biegunka może stanowić zagrożenie. Sam probiotyk stosowany “osłonowo” może jednak nie być wystarczający, by przywrócić równowagę w jelitach. Nieodzownym elementem jest także codzienna troska o jelita: dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste, wzbogacona o naturalne kiszonki oraz fermentowane przetwory mleczne. Dla mikrobioty bardzo ważne są także sen, redukcja stresu oraz regularny ruch. W Instytucie Mikroekologii codziennie zapewniamy pomoc w tym zakresie podczas darmowych konsultacji telefonicznych oraz dopasowujemy probiotykoterapię odpowiednio do indywidualnych potrzeb i stanu mikrobioty jelit, który oceniamy podczas badania w naszym laboratorium.