Choć wyniki badań osób z zespołem jelita drażliwego (IBS) zwykle są w normie, pacjenci latami zmagają się z bólem, biegunkami lub zaparciami, które utrudniają funkcjonowanie. Coraz więcej badań wskazuje na rolę mikrobioty jelitowej i osi jelitowo-mózgowej.
Dr n. med. Magdalena Cubała-Kucharska
Dietetyk dyplomowany przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie, członek Polskiego Towarzystwa Dietetyki, autorka książek i e-booków o tematyce zdrowia oraz jelit, założycielka Instytutu Arcana
Czym jest IBS i jakie objawy należy skonsultować z lekarzem?
To przewlekła choroba czynnościowa, której najbardziej charakterystycznym objawem jest ból pojawiający się tuż przed oddawaniem stolca. Mogą też występować: bóle brzucha, przelewania, biegunki, zaparcia lub ich naprzemienność. Jeżeli utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, należy zgłosić się do lekarza. W IBS wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych okazują się prawidłowe, bez cech stanu zapalnego.
Alarmowe, wymagające natychmiastowej konsultacji ze specjalistą (nawet przy stwierdzonym IBS) są objawy, takie jak: niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, krew w stolcu, gorączka czy na przykład bóle brzucha, które wybudzają ze snu.
Dlaczego objawy IBS mogą utrzymywać się przez wiele lat?
Dolegliwości mogą trwać długo i obniżają jakość życia – nierzadko pacjenci z obawy przed bólem i potrzebą wypróżnienia boją się wychodzić z domu. Kiedyś uważano, że skoro w badaniach jelito wygląda na zdrowe, to objawy IBS wiążą się głównie ze stanem psychicznym. Obecnie łączymy je z zaburzeniami mikrobioty jelitowej, np. wskutek przebytych infekcji przewodu pokarmowego. Z jednej strony mamy więc zaburzenia równowagi bakterii i grzybów w jelicie, a z drugiej też zaburzenia motoryki jelita. Na oś jelitowo-mózgową może wpływać zarówno nieprawidłowy skład mikrobioty jelitowej i jej komunikacja z mózgiem, jak i przewlekły stres, który może zaburzać motorykę jelit i nasilać objawy IBS. Z kolei dolegliwości stają się źródłem kolejnego stresu. W ten sposób powstaje błędne koło.
Jaką rolę odgrywa mikrobiota jelitowa w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego?
Mikrobiota jelitowa to taki superorganizm, który nosimy we wnętrzu. Pomaga chronić przed namnażaniem drobnoustrojów chorobotwórczych, przeciwdziała stanom zapalnym, produkuje korzystne metabolity. Zmiany mikrobioty mogą prowadzić do mikrozapalenia, czyli do stanu zapalnego, który nie jest wykrywalny nawet bardzo skomplikowanymi metodami badawczymi.
Zaburzenia mikrobioty wiążą się nie tylko z IBS, ale także z chorobami neurologicznymi, psychiatrycznymi czy alergiami.
Dlaczego kwas masłowy przyjmowany w postaci maślanu sodu jest nazywany podstawowym źródłem energii dla komórek jelita grubego?
Podobnie jak np. glukoza jest potrzebna dla prawidłowego działania mózgu, tak kwas masłowy stanowi podobne paliwo dla komórek nabłonka jelitowego. Wspiera regenerację nabłonka jelitowego, szczelność bariery jelitowej i działa przeciwzapalnie. Jest produkowany przez korzystne bakterie jelitowe podczas fermentacji błonnika pokarmowego. Jego produkcję wspiera dieta bogata w warzywa (zwłaszcza strączkowe) i owoce. Niestety, nie sprzyja temu współczesna dieta, zwłaszcza przetworzona żywność. Z kolei u osób z IBS paradoksalnie nadmiar błonnika może czasami powodować nasilenie objawów jelitowych. Dlatego pacjenci często unikają pokarmów bogatych w błonnik i mają niedobór kwasu masłowego.
Dobrym wyjściem dla osób, które mają problemy ze spożywaniem żywności bogatej w błonnik, jest suplementacja maślanem sodu (kwasem masłowym w formie kapsułek). Istotne jest, aby maślan sodu dotarł do jelita grubego, dlatego warto zwrócić uwagę na formę mikrootoczkowaną, która umożliwia jego uwalnianie we właściwym miejscu przewodu pokarmowego. Coraz częściej stosuje się go jako wspomaganie leczenia u osób z dolegliwościami bólowymi bez rozpoznanego stanu zapalnego jelit. Rekomendowane spożycie maślanu sodu wynosi zazwyczaj 500–1500 mg na dobę, w zależności od indywidualnych potrzeb organizmu.
